Ο χάρτης των μεταναστών στην Αθήνα

Της Τασούλας Καραϊσκακη, στην Καθημερινή

Η μεγάλη διασπορά τους σε γειτονιές όπου κατοικούν και πολλοί Ελληνες αποτρέπει τα φαινόμενα αποκλεισμού και γκετοποίησης

Οι μισοί μετανάστες της Ελλάδας (περί τους 800.000 είναι καταγεγραμμένοι επίσημα) κατοικούν στην Αττική. Απ’ αυτούς, το 40% μένει στον δήμο Αθηναίων. Στην καρδιά της μητρόπολης. Γύρω από πλατείες και σταθμούς, μέσα σε υπόγεια και χαμηλούς ορόφους κακοσυντηρημένων πολυκατοικιών, σε παλιά προσφυγικά, σε αυθαίρετα, σε ερειπωμένα εργοστάσια, ανακατεμένοι με τους ντόπιους (αποτελούν το 19% του συνολικού πληθυσμού του δήμου Αθηναίων) και ταυτόχρονα συσπειρωμένοι σ’ έναν κυκεώνα από γειτονιές πολλών και διαφορετικών εθνοτήτων. Το ότι μένουν στο κέντρο αποτελεί μία από τις αιτίες που δεν έχουν αποκλειστεί κοινωνικά, που δεν έχουν φτιάξει γκέτο. Σε αυτά τα συμπεράσματα έχει καταλήξει μελέτη που διενήργησε (2005 – 07) επιστημονική ομάδα του τομέα Πολεοδομίας – Χωροταξίας του ΕΜΠ, με υπεύθυνη την καθηγήτρια κ. Ντίνα Βαΐου.

Στην Αττική ζουν, με βάση την τελευταία απογραφή, 376.732 αλλοδαποί. Στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Πρωτευούσης διαμένουν οι 321.280. Το 44% αυτών (140.626) κατοικούν στον δήμο Αθηναίων· ο δήμος Πειραιά έχει απορροφήσει το 5%, το Περιστέρι το 3,2% και η Καλλιθέα το 2,9%. Αθήνα, δυτικές εργατικές συνοικίες και Πειραιάς συγκεντρώνουν τα 2/3 των αλλοδαπών του Λεκανοπεδίου. Στα βορειοανατολικά και νότια προάστια των υψηλών εισοδημάτων κατοικεί ποσοστό μεταναστευτικού πληθυσμού περίπου όσο και στις «μικτές» περιοχές μεσαίων και χαμηλών εισοδημάτων γύρω από τον Δήμο Αθηναίων (15,7% έναντι 15,9%).

Στις γειτονιές των μεταναστών συνυπάρχουν πολλές εθνότητες. Εμπορικά μαγαζιά με ξενικές επιγραφές, τόποι λατρείας και συναντήσεων, Ιντερνετ- καφέ και call centers συγκροτούν πολυπολιτισμικούς χώρους όπου, ωστόσο, παραμένει μεγάλος αριθμός ντόπιων, ανατρέποντας την υπόθεση περί δημιουργίας «γκέτο».

Η διπλή καθημερινότητα ντόπιων και αλλοδαπών

«Οι κοινότοπες αναπαραστάσεις στις κεντρικές γειτονιές της Αθήνας υπογραμμίζουν συνήθως τις αρνητικές πλευρές της αστικής ανάπτυξης: υψηλές πυκνότητες, ρύπανση, προβλήματα κυκλοφορίας και στάθμευσης, κ.ο.κ. Σπάνια αναφέρεται η ζωντάνια και η κοινωνική πολυσυλλεκτικότητα του αστικού περιβάλλοντος, όπου διαδοχικά κύματα μεταναστών βρήκαν τρόπους ένταξης στη ζωή της πόλης», σημειώνουν η επιστημονική υπεύθυνη της έρευνας καθηγήτρια κ. Ντίνα Βαΐου και η ερευνήτρια του ΕΜΠ, δρ Φωτεινή Τούντα. «Πυκνοκτισμένες γειτονιές, κοντά στο κέντρο, εύκολα προσπελάσιμες, προσέφεραν στους νέους κατοίκους τον πλούτο ενός ιστορικά διαμορφωμένου αστικού περιβάλλοντος και ενός οικονομικά προσιτού κτιριακού αποθέματος. Σε αντίθεση με πολλές πόλεις του ευρωπαϊκού Βορρά, η Αθήνα “δεν έστειλε” τους μετανάστες σε απομονωμένες περιφέρειες», αλλά τους συγκράτησε σε κεντρικές συνοικίες που εξυπηρετούνται πολύ ικανοποιητικά από τα μέσα μαζικής μεταφοράς, με έντονο ακόμη το ντόπιο στοιχείο.

Οι πρακτικές γυναικών

Στο επίκεντρο της έρευνας τέθηκαν οι καθημερινές πρακτικές γυναικών, μεταναστριών και ντόπιων και οι τρόποι με τους οποίους οι πρακτικές αυτές διαπλέκονται, μέσω της σχέσης εργοδότριας– εργαζομένης. «Με τις δραστηριότητές τους, οι μετανάστριες διαμορφώνουν και αποκαλύπτουν “γυναικεία τοπία κατοίκησης”, τη συγκρότηση τόπων–μέσα–σε–τόπους, στην πόλη και τις γειτονιές όπου επιχειρούν να διαμορφώσουν μια νέα καθημερινότητα», συνεχίζουν οι κ. Βαΐου και Τούντα. «Δημόσιοι χώροι ζωντανεύουν από παιδιά, μητέρες, πατεράδες, ντόπιους ηλικιωμένους με αλλοδαπές συνοδούς. Μετανάστριες στη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων επανασυνδέουν τους ντόπιους με τη γειτονιά. Οταν χαμηλώνουν οι ήχοι από τις δραστηριότητες των ντόπιων, συγκεντρώνονται έξω από call centers και περίπτερα για τηλεφωνήματα στους δικούς τους. Τα σχολεία έχουν μεγάλο ποσοστό μαθητικού πληθυσμού από δεκάδες χώρες, που τους τροφοδοτούν με έναν πλούτο πολιτισμικών προτύπων. Η τοπική οικονομία αναζωογονείται από την κατανάλωση και την αυξανόμενη επιχειρηματική δραστηριότητα των μεταναστών. Ενώ οι θεσμικές ρυθμίσεις συχνά διαμορφώνουν εμπόδια, οι γειτονιές λειτουργούν (ακόμη;) και ως τόποι κοινωνικής ένταξης, μέσα από τις άτυπες πρακτικές και δίκτυα αλληλοβοήθειας μεταναστών και ντόπιων».

Η ερευνητική ομάδα (Ντ. Βαΐου, επιστ. υπεύθυνη, Ε. Βαρουχάκη, Α. Γκουτίδη, Α. Καλαντίδης, Σ. Καλαντζή, Μ. Καραλή, Ρ. Κεφαλέα, Ο. Λαφαζάνη, Ρ. Λυκογιάννη, Γ. Μαρνελάκης, Α. Μονεμβασίτου, Ντ. Μπαλαφούτα, Α. Μπαχαροπούλου, Ε. Παναγούλη, Α. Παπαϊωάννου, Κ. Παπασημάκη, Φ. Τούντα, Θ. Φωτίου, Σ. Χατζηβασιλείου) έκανε επιτόπια έρευνα και καταγραφή ανά κτίριο στις γειτονιές της Κυψέλης και των Σεπολίων. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από την Ε.Ε. – Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και από Εθνικούς Πόρους – ΕΠΕΑΕΚ.

Πού «στήνουν» τα σπιτικά τους οι ξένοι

Στον Δήμο Αθηναίων ζει το 40% του μεταναστευτικού πληθυσμού της Αττικής. Το 51% των μεταναστών είναι Αλβανοί, το 5% Πολωνοί, το 3,8% Βούλγαροι και ακολουθούν άλλες εθνικότητες από Ασία και Αφρική. Οι γυναίκες αποτελούν στον Δήμο Αθηναίων το 48,5% του μεταναστευτικού πληθυσμού.

Οι πιο πυκνές συγκεντρώσεις παρατηρούνται στα δυτικά της Ομόνοιας, μεταξύ της Γ΄ Σεπτεμβρίου και των γραμμών του τρένου και από την Ευριπίδου μέχρι το ύψος της Ιουλιανού. Εκεί βρίσκονται οι «πύλες εισόδου και εξόδου» της πόλης (σταθμοί Λαρίσης και Πελοποννήσου) και πληθώρα φτηνών ξενοδοχείων, προσωρινοί χώροι υποδοχής για τους νεοφερμένους. Πάνω από την Ιουλιανού, οι συγκεντρώσεις συνεχίζονται αραιότερες, κατά μήκος της Αριστοτέλους, της Αχαρνών και των γραμμών του ηλεκτρικού μέχρι τον Αγ. Λουκά στα Πατήσια. Πυκνές συγκεντρώσεις περιορισμένης έκτασης, παρατηρούνται σε Παγκράτι, Κουκάκι και γύρω από το Σύνταγμα.

Σύμφωνα με την έρευνα, υπάρχουν οι εξής διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεταναστευτικών ομάδων.

– Ο αλβανικός πληθυσμός μετακινείται πλέον από την Ομόνοια και το Μεταξουργείο προς τον Αγ. Παντελεήμονα, τα Κ. Πατήσια, την Α. Κυψέλη, κ.ά. Γενικά, παρατηρείται διασπορά των Αλβανών στον αθηναϊκό χώρο και δεν έχουν σχηματιστεί αλβανικές γειτονιές.

– Ο πολωνικός πληθυσμός έχει δημιουργήσει μια δικιά του γειτονιά με μαγαζιά, εκκλησία και σχολεία, στη Μιχαήλ Βόδα, στην πλ. Βάθης και την Κυψέλη.

– Ο βουλγαρικός πληθυσμός, που είναι συσπειρωμένος γύρω από την Ομόνοια και την Πλατεία Βάθης, συνυπάρχει με άλλες μεταναστευτικές ομάδες από το πρώην ανατολικό μπλοκ.

– Οι Αφρικανοί προτιμούν περισσότερο τις γειτονιές της Κυψέλης και των Πατησίων.

– Οι μετανάστες από Πακιστάν, Μπαγκλαντές, Ινδία και χώρες της Εγγύς Ανατολής έχουν αναπτύξει σχέσεις μεταξύ τους και συγκεντρώνονται γύρω από τις πλατείες Θεάτρου, Ομονοίας, Βάθης και Μεταξουργείου, όπου έχουν συγκροτήσει μία μεγάλη γειτονιά.

2 thoughts on “Ο χάρτης των μεταναστών στην Αθήνα

  1. Εμένα μου αρέσει πολύ αυτή η πολύχρωμη ανθρώπινη σούπα που ανακατεύεται συνεχώς. Στο κάτω – κάτω, οι ιδέες περι έθνους και καθαρής φυλής ποτέ δεν εξυπηρετούσαν τα συμφέροντα των ανθρώπων που απλά θέλουν να ζήσουν ευτυχισμένοι. Μόνο κάτι παπάδες και κάτι στρατιωτικούς γοητεύουν αυτές οι ιδέες. Μόλις γύρισα από Κωνσταντινούπολη όπου κάποιος Τουρκος μου είπε οτι ενώ οι Έλληνες έχουν το δικαίωμα να παν στην Τουρκία μόνο με την ταυτότητά τους, οι Τούρκοι θέλουν ειδική βίζα για να έρθουν στην Ελλάδα. Ε, ντροπή δεν είναι; Όλοι οι άνθρωποι θα έπρεπε να είναι ελέυθεροι να πάνε όπου τους κάνει κέφι, χωρίς βίζες και διμερείς συμφωνίες κρατών. Άντε να σοβαρευτούμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s