Μια πόλη πιάνει… λιμάνι στο Αμβούργο

Της Στέλλας Χαράμης, στον Ελεύθερο Τύπο.

Στην παγωμένη κοιλάδα του Ελβα, στα σπλάχνα του Αμβούργου, γεννιέται μια καινούργια πόλη. Είναι το HafenCity, η μεγαλύτερη εν εξελίξει αστική ανάπλαση επί ευρωπαϊκού εδάφους. Σε αποβάθρες έκτασης 157 εκταρίων (1.570 στρεμμάτων) που το 19ο αιώνα αποτέλεσαν χώρους υποδοχής του βιομηχανικού «Βig Βang», αλλά σήμερα στέκουν παρηκμασμένες, δημιουργείται ένα πρότυπο κράμα κατοικίας, εμπορίου, πολιτισμού, ψυχαγωγίας, γραφειακών χρήσεων και δημόσιων χώρων.

Πλατείες, πάρκα και χώροι περιπάτου θα αποτελέσουν σύμφωνα με το σχεδιασμό το συνδετικό κρίκο ανάμεσα στις κτιριακές υποδομές ανεβάζοντας τους χώρους ελεύθερης πρόσβασης στο 40% της έκτασης. «Ολοι οι τομείς που μέχρι τώρα θεωρούσαμε συμπληρωματικούς αναδεικνύονται σε καθ’ εαυτόν οικοδόμημα της άρθρωσης πόλεων», τονίζει ο επίκουρος καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, Γιώργος Τζιρτζιλάκης. Η πρόκληση του HafenCity έχει εξασφαλίσει τη συμμετοχή σταρ της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής, όπως ο Ολλανδός Rem Koolhas, οι Ελβετοί Herzog και de Meuron, ο Ιταλός Massimiliano Fuksas και η Ισπανίδα Beth Gali, ο καθένας εκ των οποίων υπογράφουν ρηξικέλευθες πολιτιστικές υποδομές, τοπόσημα για το Αμβούργο του αύριο.

Το management του έργου έχει αναλάβει ο Δήμος Αμβούργου, αν και μόνο το 1/6 των δαπανών -1,3 δισεκατομμύρια ευρώ από τα 6,3 που απαιτούνται συνολικά- θα αντληθούν από κρατικά κονδύλια. Η μικτή επένδυση πρακτικά σημαίνει ότι οι ιδιώτες θα κινούνται κάτω από αυστηρό θεσμικό και πολεοδομικό έλεγχο. «Μόνο με επιτήρηση εξασφαλίζεται το δημόσιο συμφέρον. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η άνευ όρων παράδοση στους ιδιώτες, ιδιαίτερα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, ενέχει τον κίνδυνο κατάρρευσης του project», παρατηρεί ο λέκτορας του ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας.

Αν όλα κυλήσουν ομαλά, η επανακατοίκηση του θαλάσσιου μετώπου του Αμβούργου αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2020. Εως τότε υπολογίζεται ότι θα έχει αυξηθεί κατά 40% η έκταση του ιστορικού κέντρου, θα έχουν κατασκευαστεί 5.500 διαμερίσματα, θα έχουν εγκατασταθεί 12.000 νέοι κάτοικοι και θα έχουν βρει επαγγελματική στέγη σχεδόν 40.000 άνθρωποι. Συνεπώς η πόλη δεν αλλάζει διαστάσεις. Αντιθέτως, «το Αμβούργο γυρίζει στο Αμβούργο, μπαίνει ξανά στα σωθικά του. Ισως αυτό είναι το πιο θετικό στοιχείο του εγχειρήματος: διακόπτεται η προς τα έξω επέκταση. Μόνον έτσι μπορούν να διατηρηθούν αλώβητες οι εξωτερικές ζώνες αστικού πρασίνου», τονίζει ο κ. Τζιτρζιλάκης, αντιπαραθέτοντας το γερμανικό με το αθηναϊκό μοντέλο. «Εδώ εμφανίζεται το μοντέλο εξόδου της πόλης προς τα Μεσόγεια, όπου η Αττική οδός κινδυνεύει να γίνει η νέα (διασκορπισμένη) πλατεία Συντάγματος».

Η επέμβαση στο HafenCity εντάσσεται στο πλαίσιο μιας σειράς δυναμικών αναπλάσεων που γίνονται, αυτή τη στιγμή, σε παλιά ευρωπαϊκά λιμάνια. Από το Ελσίνκι και τη Βαρκελόνη ως το Μπιλμπάο και το Λίβερπουλ, τα παραδοσιακά λιμάνια μετασχηματίζονται μετά την αποβιομηχάνισή τους.

Ο Πειραιάς θα μπορούσε να είναι ένα από αυτά; «Σαφώς», απαντά ο κ. Μπελαβίλας. Η επικρατούσα αδράνεια από την άλλη καταδεικνύει πόσο πίσω βρισκόμαστε σε σχέση με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Μια σύγκριση με το Αμβούργο αρκεί για να μας πείσει.

«Η λιμενοβιομηχανική ζώνη της Δραπετσώνας είναι περίπου η μισή σε έκταση από το HafenCity. To κομμάτι γης που διαπραγματεύεται ο ΟΛΠ με την Εθνική τράπεζα φτάνει τα 60 εκτάρια – αν, δε, συμπληρώναμε την περιοχή ως το Παλατάκι, θα πλησιάζαμε τα 110. Παρ’ όλα αυτά, στο Αμβούργο διατίθεται το 20% για εμπόριο και αναψυχή ενώ στην περίπτωση του Πειραιά διεκδικείται το 60-70%. Υπάρχει πρόνοια για χώρους πρασίνου και πολιτισμού, ενώ εδώ δεν έχουμε καμία τέτοια ένδειξη. Πολλά σιλό του γερμανικού λιμανιού διατηρούνται ως ιστορικά μνημεία, την ώρα που στη Δραπετσώνα κατεδαφίστηκε το 90% των βιομηχανικών κτιρίων», εξηγεί ο κ. Μπελαβίλας. «Ακόμα κι αν διαφωνήσουμε με την τροπή που έχουν πάρει οι αναπλάσεις στην Ευρώπη -καθώς εστιάζουν στη δημιουργία μητροπολιτικών κέντρων- τουλάχιστον διατηρείται ο ρόλος του κρατικού σχεδιασμού και του διαλόγου με τους πολίτες, κάτι που έχουμε ξεχάσει στην Ελλάδα».

Τόσο ο Πειραιάς όσο και η Αθήνα είναι γεμάτη… HafenCities: Βοτανικός, Μεταξουργείο, Κεραμεικός, γειτονιές κάτω από την Ομόνοια, είναι ζώνες αδρανείς που περιμένουν να επανακατοικηθούν. «Η σωστή ανάπλαση όμως πρέπει να επιβάλλει συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους και να διατηρεί τις κοινωνικές συγκροτήσεις, όχι να εκδιώκονται οι κάτοικοι στο όνομα αυτής», σημειώνει ο κ. Τζιρτζιλάκης. «Αν θέλουμε να γίνουμε πόλη που υιοθετεί σύγχρονες αντιλήψεις, πρέπει να απαγκιστρωθούμε από τη μονοδιάστατη αντιμετώπιση πως οτιδήποτε διατίθεται προς μετατροπή πρέπει να γίνει Mall. Αυτή η λογική είναι ισοπεδωτική για την Αθήνα».

Ο «πράσινος» σχεδιασμός
Το «Συμπληρωματικό Σχέδιο Αστικής Ανάπτυξης», όπως ονομάζεται επισήμως η ανάπλαση του HafenCity, επιδιώκει να θέσει νέα δεδομένα στις ευρωπαϊκές αναπλάσεις. «Εστιάζει στην ποιότητα, η οποία αντανακλάται από την αρχιτεκτονική τελειότητα, το υψηλό επίπεδο κατοικίας, τις εντυπωσιακές κατασκευές από νερό, την εμμονή στην ανάπτυξη, τα σημεία αναφοράς», υπόσχονται στο site του HafenCity project.

Κυρίαρχο στοιχείο της η μίξη γης και νερού. Το μεγαλύτερο τμήμα της έκτασης θα «ανέβει» 7,5 με 8 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, με σκοπό να δημιουργηθεί μια νέα τοπιογραφία, «χωρίς ωστόσο να στερείται της ατμόσφαιρας του λιμανιού».

Τα πάρκα ποικίλλουν σε μεγέθη και μερικά από αυτά χωροθετούνται και πάνω στη θάλασσα. Οι δημόσιοι χώροι στη δυτική πλευρά του λιμανιού σχεδιάζονται από το γνωστό αρχιτεκτονικό γραφείο της Βαρκελόνης EMBT, το οποίο έχει αξιοποιήσει ακόμα και τα κύματα ως αντικείμενο design. Ξεχωρίζουν δύο μεγάλες πλατείες σε αμφιθεατρικό σχήμα και σε άμεση οπτική επαφή με την Οπερα Elbphilarmonie. Αλλες μεγάλες πράσινες επιφάνειες, όπου οι πεζοί μπορούν να ξεκουραστούν, θα έχουν θέα από το 2010 σε μια σύγχρονη μαρίνα. Καινοτόμες θεωρούνται και οι ενεργειακές εφαρμογές που στόχο έχουν την εξοικονόμηση ενέργειας και την προστασία του περιβάλλοντος.

Βασικά καύσιμα για την κάλυψη των αναγκών της περιοχής θα είναι ο λιθάνθρακας, το φυσικό αέριο και τα επεξεργασμένα λύματα των κατοικιών και των καταστημάτων. Οι κατοικίες θα εξοπλιστούν με μεγάλους θερμοσίφωνες, προκειμένου μακροπρόθεσμα να σχηματιστεί ένας διασπαρμένος ηλιακός θερμοσίφωνας επιφάνειας 1.800 τ.μ.

Οι διάσημες υπογραφές
Σημαντική ώθηση στην αναβάθμιση του HafenCity δίνουν τα επί μέρους έργα που φέρουν την υπογραφή διάσημων, για τις καινοτόμες ιδέες τους, αρχιτεκτόνων.

Ο «τροχός» του Koolhas που θα στεγάσει το Κέντρο Επιστημών και το ενυδρείο του Αμβούργου χωροθετείται στο ανατολικό άκρο της πόλης, συμβολίζοντας μια θαλάσσια πύλη. Στα 23.000 τ.μ. – 8.500 τ.μ. εκ των οποίων θα είναι υποθαλάσσια – θα φιλοξενούνται ακόμα εργαστήρια ερευνών, γραφεία και πολιτιστικοί χώροι. Η εξωτερική του επιφάνεια θα αποτελείται από λεπτή στρώση γυαλιού, προκειμένου να αντανακλά τα χρώματα της θάλασσας, ενώ η τρύπα στο κέντρο του κτιρίου είναι μια ακροθιγής αναφορά στην αλλαγή των κλιματικών συνθηκών. Η ανέγερσή του θα ξεκινήσει μέσα στο 2009 και θα διαρκέσει δύο χρόνια.

Σε ημιτελή κατάσταση βρίσκεται το άλλο εντυπωσιακό οικοδόμημα του HafenCity, η όπερα Elbphilarmonie. Οι εμπνευστές του, Herzog και de Meuron, οραματίζονται κάτι περισσότερο από ένα πολιτιστικό ορόσημο, αλλά έναν αυτόνομο κόμβο φιλοξενίας. Καθώς θα υψώνεται 110 μέτρα πάνω από την κοίτη του Ελβα, η Elbphilarmonie θα συνδυάζει πολυτελή διαμερίσματα με αυτόνομη είσοδο στη δυτική πλευρά, χώρους συνεδριάσεων πέντε αστέρων και φυσικά την αίθουσα της Οπερας. Για τους μη έχοντες του HafenCity έχει προβλεφθεί η δημιουργία μιας προσβάσιμης από το κοινό πλατείας που παρεμβάλλεται ανάμεσα στις δύο διαφορετικού ύφους ενότητες του κτιρίου.

2 thoughts on “Μια πόλη πιάνει… λιμάνι στο Αμβούργο

    • Μακάρι!
      Απ’ότι διαβάζω, αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2015.
      Το σχεδιασμό έχει αναλάβει ο Ρέντσο Πιάνο ο οποίος μας έχει δώσει το Πολιτιστικό Κέντρο Ζορζ Πομπιντού και την πλατεία Πότσνταμ στο Βερολίνο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s