Οι κοινότητες της άλλης Αθήνας

Του Δημήτρη Pηγόπουλου, στην Καθημερινή

Είναι σαν μια πόλη κάτω από την πόλη. Καλλιτέχνες, γραφίστες, μουσικοί, web designers, ηθοποιοί, παραγωγοί, σχεδιαστές, ιδιοκτήτες μπαρ, ακτιβιστές, μια αλυσίδα νέων και λιγότερο νέων δημιουργών, επιχειρηματιών ή απλά «τρελαμένων» που στήνουν κάθε βράδυ μια δεύτερη Αθήνα πίσω από την Αθήνα της τηλεόρασης ή των επίσημων media. Ενα δίκτυο ομάδων, ανεξάρτητων εταιρειών παραγωγής, χώρων, πολυχώρων, μέσων, μαγαζιών, μπαρ, δισκάδικων που ενώ θα έπρεπε να χαροπαλεύει, τσακισμένο από την κρίση, διεθνή και εγχώρια, μεγαλώνει, φουντώνει, διευρύνεται. Χωρίς μισό ευρώ από το υπουργείο Πολιτισμού, με «ίδια μέσα», τρελό πάθος και τρελό άγχος. Τι τρέχει;

Αν πλησιάσουμε λίγο πιο κοντά σ’ αυτήν την παράλληλη πραγματικότητα, θα δούμε ότι μιλάμε για πυρήνες κοινοτικής δράσης. Παρέες λίγων ατόμων που μπορεί να μεγαλώσουν αλλά ποτέ τόσο πολύ που να ξεφεύγουν από ένα, ας πούμε, «κοινοβιακό» πλαίσιο. Είναι άνθρωποι που γνωρίζονται μεταξύ τους, σπάνια κάνουν μόνο ένα πράγμα, ο ένας βοηθάει τον άλλον, και αυτό το είδος δουλειάς δημιουργεί μικρούς, ευεργετικούς παφλασμούς καλλιεργώντας το έδαφος για επόμενες προσπάθειες. Οι περισσότερες ομάδες συνεργάζονται μεταξύ τους, ούτως ή άλλως μιλάμε για ένα αριθμητικά ελεγχόμενο δίκτυο ατόμων. Την ίδια στιγμή καλλιεργούνται σχέσεις: με τους ιδιοκτήτες συναυλιακών χώρων ή μπαρ, τις εταιρείες παραγωγής, μεμονωμένους enterpreneur του λεγόμενου «εναλλακτικού» χώρου.

Αυτό το ιδιότυπο σύστημα «αλληλοκάλυψης» κατεβάζει το κόστος της παραγωγής και ταυτόχρονα δίνει φωνή σε σχήματα, ομάδες, δημιουργούς, καλλιτέχνες οι οποίοι διαφορετικά δεν θα είχαν εύκολα πρόσβαση σε πιο κατεστημένους χώρους της πόλης. Φυσικά, το φαινόμενο της «κολλεκτιβοποίησης» της καλλιτεχνικής δημιουργίας δεν είναι ούτε καινούργιο ούτε αθηναϊκό. Ερχεται από πολύ παλιά και υπάρχουν πόλεις στην Ευρώπη (π.χ. Βερολίνο) με πολύ μεγαλύτερη παράδοση. Αλλά η Αθήνα «βράζει», αυτό είναι το μόνο σίγουρο.

Από δισκάδικο, θεσμός!

Η καρδιά του αθηναϊκού alternative χτυπάει στην οδό Διδότου. Εκεί βρίσκεται από το 2000 το vinyl microstore, ένα στέκι για τους φίλους της ανεξάρτητης μουσικής που γρήγορα μετεξελίχθηκε σε κόμβο της εγχώριας σκηνής με παρουσιάσεις, συναυλίες, performances και παραγωγές cd. Πέριξ του Νεκτάριου συγκροτήθηκε μια μικρή ομάδα φίλων, συνεργατών και υποστηρικτών. «Στο vm δεν είμαι ποτέ μόνος μου», μας λέει ένα πρωί μιας ήσυχης Δευτέρας. «Εχουν εργαστεί και εργάζονται άνθρωποι με ιδιαίτερες μουσικές γνώσεις και αισθητική και έχουν αφήσει το στίγμα τους μέσα στο vm και κατ’ επέκταση σε σπίτια πολλών Αθηναίων.

»Στο δισκοπωλείο ο Χρήστος, ο Δημήτρης, ο Κωνσταντής, ο Αρης, ο Ανδρέας, στα γραφιστικά οι Μπλάκ εν Ντέκερ, οι No Logo και πάρα πολλοί άλλοι στο ραδιόφωνο και στις υπόλοιπες δραστηριότητες. Με τη σημερινή μορφή του το vm έχει εξελιχθεί σαν μια μεγάλη ορχήστρα που πρέπει να συνθέσει διαφορετικούς ήχους. Οπότε περισσότερο από ιδιοκτήτης ατομικής επιχείρησης μάλλον ο ρόλος μου είναι αυτός του συνθέτη».

Το vm είναι σήμερα θεσμός. Από το 2004 και κάθε Νοέμβριο διοργανώνει το festival Yuria που εστιάζει σε νέα ελληνικά μουσικά σχήματα αλλά και σε νέους κινηματογραφιστές. Το 2007, εξέπεμψε από το πατάρι του καταστήματος ένας από τους πρώτους αμιγώς διαδικτυακούς ραδιοφωνικούς σταθμούς στη χώρα, το vm radio. Στα σχέδιά τους είναι και η λειτουργία ενός portal που αφορά την εικόνα, του tvm.

Εξαιρετικά αναγνωρίσιμοι και οι αδελφοί Ιωνά, ο Λάκης και ο Αρης, περισσότερο γνωστοί ως The Callas, το εικαστικό τους alter ego. Αυτήν την περίοδο ηχογραφούν νέο υλικό, ετοιμάζονται για συναυλίες στη Μ. Βρετανία και παράλληλα δουλεύουν τη νέα τους εικαστική δουλειά. Το περιοδικό που εκδίδουν (Velvet Magazine) συμπληρώνει πέντε χρόνια παρουσίας και το γιορτάζουν στις 27, 28 και 29 Μαρτίου με ένα τριήμερο τριήμερο Velvet Festival στο Bios με συναυλίες, εικαστικά, κινηματογράφο. Αμέσως μετά φεύγουν με το Velvet Bus περιοδεία σε όλη την Ελλάδα.

«Ο όρος alternative είναι λίγο παρεξηγήσιμος, για τον καθένα έχει διαφορετική έννοια και σημασία», εξηγούν. «Σε προσωπικό επίπεδο, οι όροι alternative ή underground ή οτιδήποτε τέτοιο δεν μας εκφράζουν και τις θεωρούμε κλισέ και λίγο παρωχημένες για να περιγράψουν το σημερινό σκηνικό. Αν μιλάμε για ένα χώρο ο οποίος παρ’ όλα τα πάμπολλα προβλήματα, έχει επαφή με το τι γίνεται στο εξωτερικό, σιχαίνεται την σκυλάδικη νοοτροπία και προσπαθεί για το καλύτερο μακριά από μιζέριες και γκρίνιες, τότε μπορούμε να πούμε πως σαφώς και έχουν γίνει πολλά βήματα μπροστά. Αυτήν την εποχή που μιλάμε έχουμε την αίσθηση ότι όλα βρίσκονται σε μια λεπτή ισορροπία. Τα πράγματα μπορεί ξαφνικά να ανθήσουν ή και να καταστραφούν. Και οι δύο εξελίξεις έχουν το ενδιαφέρον τους. Για μας το μοναδικό μας όπλο ήταν και θα είναι η δημιουργία».

Ο «Κορμοράνος» ανήκει στην κατηγορία της «κολλεκτίβας». Ιδρύθηκε ως εταιρεία τον Σεπτέμβριο του 2002 από φίλους που τότε δραστηριοποιούνταν ο καθένας με τον τρόπο του σε διαφόρων ειδών δημιουργικές εκδηλώσεις και σχηματισμούς. Εκτοτε, χωρίς συγκεκριμένο στόχο και σύνθεση, έχει διοργανώσει πάρα πολλά πάρτι με Ελληνες και ξένους djs, πολλές συναυλίες, αρκετές εκθέσεις νέων Ελλήνων εικαστικών και λίγες παρουσιάσεις (όλα αυτά εντός κι εκτός Αθήνας) κι εκδόσεις. Αυτόν τον καιρό, ετοιμάζονται για τη συναυλία των Fiery Furnaces την Τρίτη στο AN club (σε συνεργασία με το vinyl microstore) και ο μοναδικός πλέον resident dj της εταιρείας, ο Blue Lagoon, ετοιμάζει το νέο οπτικοακουστικό πρότζεκτ πάρτι του όπου θα παίζει με dvd.

Η εμπειρία της πόλης

Περισσότερο «πολιτικοί» οι «λόκαλ/ athens». Ξεκίνησε από μια παρέα φίλων που αποφάσισαν να κάνουν δράσεις στον δημόσιο χώρο. «Είμαστε ένας πυρήνας 15 ατόμων, ηλικίας 21 έως 45 χρόνων», εξηγεί ο Αγις Κολύβας. «Αλλοι κάνουν ποδήλατο (οι περισσότεροι) και άλλοι όχι. Δουλεύουμε ή σπουδάζουμε. Είναι μια ανοιχτή ομάδα η οποία συγκεντρώνεται κάθε τελευταίο Σάββατο του μήνα στα Προπύλαια για ένα ride και κουβέντα, συζήτηση και μπίρα. Μπορεί να συμμετάσχει ο οποιοσδήποτε. Τα ενδιαφέροντα είναι η “εμπειρία της πόλης”, οικολογία, αρχιτεκτονική, τέχνη, παράδοση και ένα δυνατό “ουστ” προς τον μοντερνισμό, την κεντρική ιδέα του, τον μαζικό σχεδιασμό και οτιδήποτε αντι-ελευθεριακό».

Τα πάντα από το τίποτα

Καλά όλα αυτά, πώς βγαίνει, όμως, ο μήνας με τόσα έξοδα, μια περιορισμένη αγορά και την κρίση να δείχνει τα δόντια της; Στο vinyl microstore δεν έμειναν με σταυρωμένα τα χέρια. Αφηγείται ο Νεκτάριος Παππάς. «Πριν από ένα χρόνο κάτω από αυτή την πίεση θέσαμε ένα ερώτημα: “Αν θεωρείτε το vm χρήσιμο στην πόλη;”, ζητώντας την υποστήριξη των ανθρώπων που γνωρίζουν τη δράση μας. Συστήσαμε ένα σωματείο με τον τίτλο VM Foundation με σκοπό την υποστήριξη αυτοδιαχειριζόμενων πολιτιστικών δραστηριοτήτων του vm αλλά και άλλων ανάλογων συλλογικοτήτων στην πόλη. Αυτή τη στιγμή έχουμε 203 μέλη και στόχος μας είναι τα 300 μέλη που μπορούν να λύσουν το πρόβλημα μίσθωσης του χώρου. Το vm με τη σειρά του συμβάλλει στη γνωριμία των μελών, δίνει αφορμές για δημιουργία, παρέχει τεχνογνωσία και εξοπλισμό ώστε να συσταθούν ομάδες εργασίας με στόχο την επίτευξη πολιτιστικών projects. Αυτή η αλληλεγγύη δεν δείχνει απλώς μια επιβράβευση για την δράση μας αλλά πρωτίστως μια ανάγκη του κόσμου για αυξημένη συμμετοχή στα κοινά».

Ανάλογη είναι η εμπειρία των αδελφών Ιωνά. «Δεν υπάρχει κάτι ιδιαίτερα οργανωμένο. Λίγο πολύ όμως υπάρχει ένας κύκλος ανθρώπων, ομάδων, χώρων οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο αλληλοϋποστηρίζονται. Υπάρχει ένας αμοιβαίος σεβασμός για τη δουλειά του άλλου και αυτό είναι μια σημαντική βάση. Σε προσωπικό επίπεδο, οφείλουμε πολλά σε όλα τα παιδιά που συνεργαζόμαστε αυτά τα χρόνια. Κατά κάποιον τρόπο λειτουργεί σαν μια φαμίλια η όλη φάση».

Και η κρίση, ρωτάμε τον Νεκτάριο Παππά. «Τι πρέπει να κάνουμε; Να σταματήσουμε να παράγουμε πολιτισμό; Οχι βέβαια. Ερχεται η σειρά των κοινοτήτων οι οποίες με μικρό κόστος και πολλή ενέργεια θα παράγουν πολιτιστικό και κοινωνικό έργο. Είναι κοινωνικό αντανακλαστικό, από εκεί θα ξεπηδήσουν οι νέες θεωρίες και πρακτικές που θα αποκαταστήσουν τις σημερινές μετά τη διαφαινόμενη κοινωνική έκρηξη. Πολλοί μας θεωρούν ουτοπιστές. Ουτοπικό είναι να πιστεύεις πως με την σημερινή συστημική δομή θα υπάρξει κοινωνική δικαιοσύνη. Μην ξεχνάμε πως είμαστε η γενιά που είδε να αποτυγχάνουν τα δύο συστήματα. Στα επόμενα δύο χρόνια θα είμαστε όλοι μάρτυρες μιας πολιτιστικής επανάστασης από τα κάτω. Θέλουμε να συμβάλουμε σ’ αυτό. Με την ύπαρξή μας θέλουμε να επιβεβαιώσουμε πως τελικά λίγοι άνθρωποι μπορούμε να κάνουμε τα πάντα από το τίποτα».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s