Διατηρητέα δεκάδες σπίτια στο Μεταξουργείο

Του Γιώργου Λιάλιου, στην Καθημερινή

Επί δεκαετίες λειτούργησε ως η «πίσω αυλή» του κέντρου, συγκεντρώνοντας οχλούσες χρήσεις, οίκους ανοχής και αποθήκες. Σήμερα συγκεντρώνει ένα ετερόκλητο μείγμα κατοίκων, από «εναλλακτικούς» νέους έως μετανάστες, αλλά και χρήσεων, καθώς μπαρ και εστιατόρια που κάνουν δυναμική εισβολή στα σημεία που γειτνιάζουν με το Γκάζι και του Ψυρρή. Το Μεταξουργείο αναζητεί τη θέση του στον νέο χάρτη της πρωτεύουσας, έχοντας να αντιμετωπίσει πλήθος προβλημάτων, απόρροια του «περιθωριακού» παρελθόντος του. Το υπουργείο Περιβάλλοντος έρχεται να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα της περιοχής, χαρακτηρίζοντας διατηρητέα 51 κτίρια, στην πλειονότητά τους απλά λαϊκά σπίτια της δεκαετίας του ’20.

Το Μεταξουργείο είναι μια από τις κεντρικότερες συνοικίες της πρωτεύουσας και για τον λόγο αυτό άρχισε να αναπτύσσεται ιδιαίτερα νωρίς, ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Στις νότιες παρυφές του συγκέντρωσε εργοστάσια και αργότερα την κεντρική λαχαναγορά, με αποτέλεσμα να κατοικηθεί κυρίως από μικροαστικά στρώματα. Το Μεταξουργείο των αρχών του περασμένου αιώνα ήταν μια ζωντανή, λαϊκή γειτονιά με μικρά μονώροφα ή διώροφα σπίτια και πολλά συνοικιακά μαγαζιά που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της.

Η αντιπαροχή

Μετά τη δεκαετία του ’50, τα πράγματα άλλαξαν. Η αντιπαροχή δεν «άλωσε» το Μεταξουργείο, ίσως από τον φόβο του πλούσιου σε αρχαιολογικά ευρήματα υποβάθρου και έτσι οι κάτοικοί του άρχισαν να εγκαταλείπουν τα «λαϊκά» σπίτια για χάρη των ανέσεων που προσέφεραν οι πολυκατοικίες. Η κίνηση των οχημάτων στην οδό Πειραιώς και τη λεωφόρο Αθηνών σταδιακά διογκώθηκε και έτσι το Μεταξουργείο γρήγορα προσέλκυσε διάφορες οχλούσες χρήσεις, όπως συνεργεία αυτοκινήτων και αποθήκες. Ταυτόχρονα άρχισε να συγκεντρώνει οίκους ανοχής, κακόφημα μπαρ, ξενοδοχεία του αγοραίου έρωτα. Οι παράγοντες αυτοί οδήγησαν στην απομάκρυνση πολλών από τους παλαιούς κατοίκους και συνεπώς στην εγκατάλειψη πολλών παλαιών σπιτιών.

Τα χρόνια πέρασαν. Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν η περιοχή του Ψυρρή «μπήκε στον χάρτη», το ξέφρενο παιχνίδι του real estate επεκτάθηκε και στις γειτονικές περιοχές, προσβλέποντας σε υπεραξίες. Το Μεταξουργείο έμεινε σε γενικές γραμμές εκτός της φρενήρους ανάπτυξης, με την εξαίρεση τις περιοχές στα «σύνορα» με Γκάζι και Ψυρρή. Παρ’ όλα αυτά κατάφερε να διατηρήσει ανά σημεία, ανεξήγητα υψηλά ενοίκια, ως πόλος έλξης «εναλλακτικών» που αναζητούσαν μια «αυθεντική», ίσως και λίγο λούμπεν κεντρική περιοχή.

Η ιδέα μιας ανάπλασης στο Μεταξουργείο, ώστε να αναστραφεί η υποβάθμιση της περιοχής, έπεσε πολλές φορές στο τραπέζι. Μάλιστα από χρόνια το τμήμα παραδοσιακών οικισμών του (τέως) ΥΠΕΧΩΔΕ είχε μελετήσει το Μεταξουργείο και προτείνει τη μαζική ανακήρυξη διατηρητέων κτιρίων, ως μέσο για τη διατήρηση του οικιστικού χαρακτήρα της. Τα σχέδια αυτά, όμως, δεν προχώρησαν. Ανά διαστήματα έγιναν μεμονωμένοι χαρακτηρισμοί διατηρητέων (συνολικά 54 έως σήμερα, κυρίως στις οδούς Αγησιλάου, Γρανικού, Θερμοπυλών, Μυκάλης και Σαλαμίνος), ωστόσο ο κύριος κτιριακός όγκος της περιοχής παρέμεινε εγκαταλελειμμένος. Το μόνο που «διέσωζε» την παλαιά εικόνα της περιοχής ήταν η μικρή έκταση των οικοπέδων, που τα έκανε ασύμφορα για την ανέγερση πολυκατοικιών, παρά τον πολύ υψηλό συντελεστή δόμησης (έως και ΣΔ4 ανά σημεία, δηλαδή εξαώροφες πολυκατοικίες).

Τώρα το τμήμα παραδοσιακών οικισμών του υπουργείου Περιβάλλοντος επαναφέρει στο τραπέζι την πρότασή του για μαζικές ανακηρύξεις διατηρητέων στο Μεταξουργείο. Η πρότασή του, που έχει δρομολογηθεί και σύντομα θα πάρει την υπογραφή της υπουργού, αφορά τον χαρακτηρισμό 51 κτιρίων, όλα των αρχών του 20ού αιώνα.

Μόνο από ταινίες

Η ιδιαιτερότητα της απόφασης είναι ότι -στην πλειονότητα των περιπτώσεων- αφορά απλά, «λαϊκά» σπίτια και όχι μεγαλοπρεπή νεοκλασικά: ισόγειες κατοικίες, του 1920-’30 με κεραμοσκεπή και μεγάλα παράθυρα. Με μικρές αυλές, στις οποίες η είσοδος γίνεται από τον δρόμο, με λιτά αρχιτεκτονικά στοιχεία και ξύλινα κουφώματα γαλλικού τύπου. Δηλαδή κτίρια που οι νεότεροι γνωρίζουν μόνο… από τις ελληνικές ταινίες του ’50.

«Η διαβαθμισμένη διατήρηση των κτιρίων έχει στόχο να συντελέσει στη διάσωση των αξιόλογων δειγμάτων της τοπικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, να συμβάλει στην αναβάθμιση του γειτονικού τους περιβάλλοντος, να αναδείξει τον πολεοδομικό χαρακτήρα της περιοχής, χωρίς όμως να ανακόπτει την πορεία οικιστικής ανάπτυξής της, δίνοντας τη δυνατότητα αρχιτεκτονικών προτάσεων σύζευξης του παλαιού με το νέο», αναφέρει η αιτιολογική έκθεση, την οποία υπογράφει η μελετήτρια της υπηρεσίας Ε. Διαμαντοπούλου.

Ας ελπίσουμε ότι, αφού ολοκληρωθεί ο χαρακτηρισμός, τα κτίρια θα βρουν την τύχη που τους αξίζει, ίσως και με λίγη φαντασία…

Ενα σύντομο ταξίδι στην περιοχή

Απλά λαϊκά σπίτια, που κάποτε στέγασαν τις ελπίδες μιας ολόκληρης γενιάς. Η αιτιολογική έκθεση, για την ανακήρυξή τους ως διατηρητέων, 51 κτιρίων στο Μεταξουργείο μάς κάνει ένα σύντομο ταξίδι στην αρχιτεκτονική της περιοχής στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Χαρακτηριστικά είναι τα κτίρια των φωτογραφιών, που ακόμα και σήμερα ταξιδεύουν τον περαστικό που θα τα παρατηρήσει στην Αθήνα μιας άλλης εποχής…

Σφακτηρίας 22

Ισόγειο κτίριο λαϊκής κατοικίας με στέγη, απλά μορφολογικά στοιχεία και χρονολογία κατασκευής περίπου το 1920. Η είσοδος γίνεται από τον πλαϊνό ακάλυπτο με ξύλινη ταμπλαδωτή πόρτα που τονίζεται από πεσσούς και επιστύλια. Η επίστεψη της πρόσοψης διαμορφώνεται με γείσο, ακροκέραμα, σταγόνες και ταινία διαφορετικού χρώματος. Τα παράθυρα είναι συμμετρικά, ξύλινα γερμανικού τύπου και μικρό προεξέχον γείσο στο άνω μέρος τους.

Σαλαμίνος 48

Ισόγειο κτίριο λαϊκής κατοικίας, εξαιρετικά λιτό στη μορφολογία του, με είσοδο από τον πλαϊνό ακάλυπτο και εσωτερική αυλή. Η κατασκευή του τοποθετείται στα 1930. Το κτίριο είχε ξύλινη στέγη, που έχει αντικατασταθεί με επικάλυψη από ελλενίτ και ξύλινα γαλλικού τύπου κουφώματα.

Σαλαμίνος και Σφακτηρίας

Συγκρότημα δύο ισογείων κτιρίων, λαϊκής κατοικίας και εμπορικού καταστήματος του 1900, με μικρό κοινό ακάλυπτο και εσωτερική αυλή. Το γωνιακό ισόγειο κατάστημα έχει υπόγειο με πρόσβαση από εξωτερική σκάλα (που βλέπει στο πεζοδρόμιο) και ξύλινες δίφυλλες πόρτες -τρεις σε κάθε πρόσοψη, συμμετρικά τοποθετημένες- με τζαμιλίκια και ταμπλάδες. Στα υπέρυθρα υπάρχουν φεγγίτες με σιδεριές και προεξέχοντα γείσα, ενώ η επίστεψη διαμορφώνεται με γείσο και διακοσμητική ταινία. Το δεύτερο κτίσμα είναι μονώροφη κατοικία, υπερυψωμένη με δώμα και είσοδο από τον πλαϊνό ακάλυπτο. Η γενική κατάσταση των δύο κτισμάτων είναι κακή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s