Οικία Προβελέγγιου

Περιοχή: οδός Μυλλέρου 24 & Κεραμεικού
Έτος: 1834-1835

op

Περιγραφή:
Το διώροφο κτίριο που υψώνεται «πανταχόθεν ελεύθερο» στη γωνία των οδών Μυλλέρου και Κεραμεικού, οικοδομήθηκε περί το 1835 στην έρημη τότε περιοχή «Χεσμένο Λιθάρι» και το χαρακτηρίζει η λιτότητα των πρώτων αθηναϊκών οικοδομών, αμέσως μετά την απελευθέρωση. Ανήκει σε μια σειρά κτιρίων (όπως η γειτονική οικία Καντακουζηνού, το σημερινό «Μεταξουργείο», επί της οδού Μυλλέρου 32-46 και η οικία Βλαχούτζη, επί της οδού Πειραιώς 35), που ανεγέρθηκαν εσπευσμένα, εν όψει της ευελπιστούμενης γειτνίασης με τα μελλοντικά βασιλικά ανάκτορα (που τα πρώτα πολεοδομικά σχέδια τοποθετούσαν μεταξύ Ομόνοιας και Κεραμεικού). Υπάρχει μια ασάφεια γύρω από τον αρχικό ιδιοκτήτη, που ενδεχομένως ήταν ο Ιταλός «κόντε Μποτσάρι», ο οποίος «εις Αθήνας ελθών, ηγόρασε πολλά οικόπεδα και αγρούς», διέθετε δε σπίτια σε διάφορα σημεία (οδός Σαρρή, οδός Καπνικαρέας κ.ά.). Το 1865, πάντως, το κτίριο αναφέρεται ως «οικοδομή Δημητρίου Βότσαρη», ενώ αργότερα περιήλθε στην οικογένεια Προβελέγγιου. Στα τέλη του 20ού αιώνα διετέλεσε επί μακρόν υπό κατάληψη ομάδας νέων (γνωστή ως «Κατάληψη της Κεραμεικού»), με ευμενή στάση του τότε ιδιοκτήτη και γνωστού πρωτοπόρου αρχιτέκτονα Αριστομένη Προβελέγγιου (1914-1999). Μετά τον θάνατο του τελευταίου, το κτίριο εκκενώθηκε και πρόσφατα ανακαινίστηκε, με προσθήκη δώματος και «νεοκλασικών» διακοσμητικών στοιχείων, που δεν προσιδιάζουν στην αρχική, στιβαρή και απέριττη μορφή του.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Α. Μηλιαράκης, «Αι προ πεντηκονταετίας μεγάλαι των Αθηνών οικίαι», Εστία 470/1885, σ. 23-27* Κ. Η. Μπίρης, Τα πρώτα σχέδια των Αθηνών, Αθήνα 1933* Χριστίνα Αγριαντώνη & Μαρία-Χριστίνα Χατζηϊωάννου (επιμ.), Το Μεταξουργείο της Αθήνας, Αθήνα 1995.

Εθνικό Θέατρο

Περιοχή: οδός Αγίου Κωνσταντίνου 22
Έτος: 1891-1901

eth theatro

Περιγραφή:
Το πρόβλημα της ανυπαρξίας μόνιμου θεάτρου ήταν αντικείμενο συζητήσεων σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα και η τελική λύση που δόθηκε, με την ίδρυση του Εθνικού (τότε Βασιλικού) Θεάτρου, προήλθε κυρίως από πρωτοβουλία του Γεωργίου Α’, ο οποίος συνεισέφερε και οικονομικά, ενώ παράλληλα αξιοποιήθηκαν οι προσφορές γνωστών Ελλήνων ομογενών, όπως ο Στέφανος Ράλλης, ο Μ. Κοργιαλένιος, ο Ευγένιος Ευγενίδης, κ.ά. Το μεγαλοπρεπές εκλεκτικιστικό κτίριο της οδού Αγίου Κωνσταντίνου οικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1891-1901, βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Ernst Ziller (1837-1923), ο οποίος προσπάθησε να διαχειριστεί την έντονη κλίση και το μικρό μέγεθος ενός προβληματικού οικοπέδου (το οποίο αγοράστηκε πανάκριβα από τον ιδιοκτήτη του αυλικό Νικόλαο Θων), δίνοντας με δεξιοτεχνία μια ευφάνταστη λύση που κινείται ρυθμολογικά στο πνεύμα του Γερμανικού νεομπαρόκ. Το κτίριο υπέστη ποικίλες διασκευές στη διάρκεια του 20ού αιώνα, στη διάρκεια των οποίων αφαιρέθηκαν τα έξι αρχαία αγάλματα που υπήρχαν στη στέψη του. Το 1961-1963 επεκτάθηκε, βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Βασίλειου Δούρου (1904-1981), μέσα στο πνεύμα του Ziller, ενώ πρόσφατα ξεκίνησε μια ακόμη εκτεταμένη ανακαίνισή του.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Κ. Η. Μπίρης, Αι Αθήναι από του 19ου εις τον 20ον αιώνα, Αθήνα 1η έκδ. 1966, 3η έκδ. 1996* Ελένη Φεσσά-Εμμανουήλ, Η Αρχιτεκτονική του Νεοελληνικού Θεάτρου (1720-1940), Αθήνα 2001.