Πάμε μια βόλτα με το ποδήλατο

 

Του Γιαννη Ελαφρου, στην Καθημερινή.

 

Επιτέλους, ένα όραμα πολλών που θέλουν να «απεξαρτηθούν» από το Ι.Χ. τους και ταυτόχρονα ένα στοίχημα για μια πόλη λιγότερο ρυπαρή, πιο φιλική στους πεζούς, παίρνει σάρκα και οστά. Το πρώτο στην Αθήνα μεγάλο και λειτουργικό δίκτυο ποδηλατοδρόμων μελετήθηκε και βρίσκεται λίγο πριν από την κατασκευή του. Περίπου 17 χιλιόμετρα βασικού δικτύου ποδηλατοδρόμων, που θα διασχίζει έξι δήμους (από την Εκάλη έως το Χαλάνδρι), θα δοθεί για χρήση στους σημερινούς και… μελλούμενους ποδηλάτες, πιθανότατα εντός του έτους. Πρόκειται για έργο που χρηματοδοτείται από το υπουργείο Μεταφορών, η μελέτη του έγινε από την Μονάδα Βιώσιμης Κινητικότητας του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου και υλοποιείται από κάθε δήμο.

Το βασικό δίκτυο ξεκινά από τον Δήμο Εκάλης, με μήκος 2,5 χιλιομέτρων, περνά από τη Νέα Ερυθραία με βασικό δίκτυο ενός χιλιομέτρου (εδώ υπάρχουν και 3,5 χιλιόμετρα συμπληρωματικού δικτύου πλήρως μελετημένα), ακολουθεί η Κηφισιά, όπου κάνει μια διαδρομή 5 χιλιομέτρων, συνεχίζει στα Μελίσσια με 2,5 χιλιόμετρα (προβλέπονται και 400 μέτρα συμπληρωματικού δικτύου, αλλά δεν έχει γίνει ακόμα μελέτη), διασχίζει 2,5 χιλιόμετρα στα Βριλήσσια (όπου προβλέπονται άλλα τρία χιλιόμετρα τοπικό δίκτυο) και καταλήγει στο Χαλάνδρι, όπου προβλέπονται 3,5 χιλιόμετρα βασικού δικτύου. Ολόκληρο το βασικό δίκτυο θα στρωθεί με κυβόλιθους σε κόκκινο χρώμα, έτσι ώστε να είναι εύκολη η κίνηση των ποδηλάτων και η διάκριση για πεζούς και οχήματα. Το συνολικό κόστος του έργου, που θα προέλθει από το άθροισμα των εργολαβιών σε κάθε δήμο, υπολογίζεται ότι θα κινηθεί περί τα 12 εκατομμύρια ευρώ. Τις προδιαγραφές έθεσε η Μονάδα Βιώσιμης Κινητικότητας του ΕΜΠ, ύστερα από μελέτη των ελληνικών συνθηκών…

Δίκτυο μετακίνησης

Το πιο σημαντικό σημείο του συγκεκριμένου ποδηλατόδρομου των βορείων προαστίων είναι ότι μπορεί να αποτελέσει χρηστικό δίκτυο μετακίνησης και όχι χάραξη κάποιων μικρών διαδρομών απλώς για αναψυχή, όπως γινόταν μέχρι σήμερα. Συνδέει περιοχές κατοικίας με σταθμούς μετρό ή ΗΣΑΠ, με εμπορικά ή πολιτιστικά κέντρα γειτονιών, με σχολεία και άλλους πόλους κοινωνικού ενδιαφέροντος, δίνοντας έτσι την ευκαιρία σε όποιον θέλει να αξιοποιήσει το ποδήλατό του στην καθημερινότητά του, για να κάνει μια πλήρη διαδρομή, αφήνοντας το αυτοκίνητό του.

«Ζητούμενο είναι η διαμόρφωση δικτύων μετακίνησης και όχι αποσπασματικών διαδρομών. Τα πέντε χιλιόμετρα υπολογίζονται ως όριο των αυτόνομων μετακινήσεων με ποδήλατο. Στη συνέχεια, πρέπει να μπορεί να υπάρχει μετεπιβίβαση σε δημόσια μέσα μεταφοράς, κατά προτίμηση σε σταθμούς μέσων σταθερής τροχιάς», λέει στην «Κ» ο αναπληρωτής καθηγητής ΕΜΠ κ. Θανάσης Βλαστός, υπεύθυνος της Μονάδας Βιώσιμης Κινητικότητας.

Ενας ποδηλάτης μπορεί να αναπτύξει μια ταχύτητα περίπου 20 χλμ/ώρα, καθόλου μικρή για μια πόλη. «Δεν θέλουμε περισσότερο γιατί είναι επικίνδυνο. Τόσο για τους οδηγούς Ι.Χ (που δεν είναι εξοικειωμένοι), αλλά και για τους πεζούς. Μας ενδιαφέρει η συνύπαρξη του ποδηλάτου με τον πεζό, έτσι κι αλλιώς είμαστε από την ίδια πλευρά», συμπληρώνει.

«Η διαμόρφωση του δικτύου των ποδηλατοδρόμων θέλουμε να συμβάλλει σε μια γενικότερη ανάπλαση του δημόσιου χώρου, των δρόμων και των πεζοδρόμων», λέει στην «Κ» ο κ. Ευθύμιος Μπακογιάννης, τοπογράφος – πολεοδόμος, μέλος της Μονάδας Βιώσιμης Κινητικότητας. Γι’ αυτό, στις περισσότερες περιπτώσεις, αφαιρείται χώρος από τα αυτοκίνητα, αυξάνει ο ωφέλιμος χώρος του πεζοδρομίου, προβλέπονται φυτεύσεις δένδρων και θάμνων. Οι πλάτους δύο μέτρων ποδηλατοδιάδρομοι (όταν είναι δύο κατευθύνσεων, ένα μέτρο ανά ρεύμα κίνησης) μπορούν να διασχίζονται από τους πεζούς όταν δεν υπάρχουν ποδήλατα. Αυξάνεται έτσι ο συνολικός δημόσιος χώρος. Επιπλέον, σε αρκετές περιπτώσεις, όπως μας εξηγεί ο κ. Μπακογιάννης, η ανάπτυξη του βασικού και των συμπληρωματικών δικτύων ποδηλατοδρόμων θα συμβάλλει στη διαμόρφωση δρόμων ήπιας κυκλοφορίας. Σε αυτή την κατεύθυνση βρίσκεται και η προσπάθεια υλοποίησης των «Ζωνών 30», δηλαδή περιοχών κατοικίας όπου η μέγιστη ταχύτητα του αυτοκινήτου είναι 30 χλμ/ώρα και οι ποδηλάτες μπορούν να κινούνται με ασφάλεια χωρίς ειδικό ποδηλατόδρομο.

«Το ποδήλατο έρχεται να πάρει χώρο από το αυτοκίνητο και όχι από τον πεζό. Ερχεται σαν αντίπαλος του Ι.Χ, αντίπαλος της περιβαλλοντικής υποβάθμισης των πόλεών μας», τονίζει στην «Κ» ο κ. Βλαστός. «Πόλεις για ποδήλατο σημαίνει διαφορετικές στη μορφή, στην εικόνα, στη δομή, στην αρχιτεκτονική και στη λειτουργία τους. Δεν έχει ακόμη στον τόπο μας αποφασιστεί ξεκάθαρα να οικοδομηθούν ήπιες, υγιείς, ανθρώπινες, βιώσιμες πόλεις. Εμείς ακόμα υλοποιούμε την ιδιωτική και όχι τη δημόσια πόλη», τονίζουν οι μελετητές της Βιώσιμης Κινητικότητας.

Τι ποσοστό των μετακινήσεων μπορεί να αποσπάσει το ποδήλατο; «Δεν ξέρουμε ακόμα. Στην Καρδίτσα το 22% των μετακινήσεων γίνεται με ποδήλατο. Βεβαίως μιλάμε για επίπεδη και μικρή πόλη. Στις περισσότερες ελληνικές πόλεις το ποσοστό μετακινήσεων με ποδήλατο τείνει στο μηδέν. Παρ’ όλα αυτά νομίζω ότι έρχεται μια νέα γενιά πιο ευαισθητοποιημένη, πιο συνειδητοποιημένη, που θα δώσει ώθηση στο ποδήλατο, αρκεί να της αφήσουμε χώρο», λέει ο κ. Βλαστός.

Οι ποδηλάτες

Οι φίλοι του ποδηλάτου ελπίζουν ότι ο πρώτος αυτός ποδηλατόδρομος θα αποτελέσει την αρχή. Η συλλογικότητα Ποδηλάτες/Ποδηλάτισσες έχει καταθέσει μια συνολική πρόταση για διαμόρφωση δικτύου ποδηλατοδρόμων σε όλη την Αθήνα. Η πρόταση είναι πολύ ενδιαφέρουσα γιατί στηρίζεται στις διαδρομές που κάνουν οι ίδιοι οι ποδηλάτες.

«Πρέπει να αλλάξουν όλα. Σήμερα για παράδειγμα είναι αυτονόητο και θεσμοθετημένο ότι σε κάθε δρόμο θα υπάρχει πεζοδρόμιο, άσχετο από το πλάτος του ή την τελική κατάληξή του. Στους δρόμους του μέλλοντος πρέπει να προβλέπεται διάδρομος για τα ποδήλατα ή άλλη πρόνοια για την κίνησή τους. Ηδη αυτό ξεκινά στη Γαλλία», τονίζει ο κ. Βλαστός.

Το ποδήλατο δεν υπόσχεται μόνο καθαρότερο περιβάλλον, υγιεινή άσκηση, επικοινωνία και οικονομία, αλλά τη μετατροπή της καθημερινής μετακίνησης από σκοτούρα σε ευχαρίστηση και «παιχνίδι».

 

 

Ο χάρτης των μεταναστών στην Αθήνα

Της Τασούλας Καραϊσκακη, στην Καθημερινή

Η μεγάλη διασπορά τους σε γειτονιές όπου κατοικούν και πολλοί Ελληνες αποτρέπει τα φαινόμενα αποκλεισμού και γκετοποίησης

Οι μισοί μετανάστες της Ελλάδας (περί τους 800.000 είναι καταγεγραμμένοι επίσημα) κατοικούν στην Αττική. Απ’ αυτούς, το 40% μένει στον δήμο Αθηναίων. Στην καρδιά της μητρόπολης. Γύρω από πλατείες και σταθμούς, μέσα σε υπόγεια και χαμηλούς ορόφους κακοσυντηρημένων πολυκατοικιών, σε παλιά προσφυγικά, σε αυθαίρετα, σε ερειπωμένα εργοστάσια, ανακατεμένοι με τους ντόπιους (αποτελούν το 19% του συνολικού πληθυσμού του δήμου Αθηναίων) και ταυτόχρονα συσπειρωμένοι σ’ έναν κυκεώνα από γειτονιές πολλών και διαφορετικών εθνοτήτων. Το ότι μένουν στο κέντρο αποτελεί μία από τις αιτίες που δεν έχουν αποκλειστεί κοινωνικά, που δεν έχουν φτιάξει γκέτο. Σε αυτά τα συμπεράσματα έχει καταλήξει μελέτη που διενήργησε (2005 – 07) επιστημονική ομάδα του τομέα Πολεοδομίας – Χωροταξίας του ΕΜΠ, με υπεύθυνη την καθηγήτρια κ. Ντίνα Βαΐου.

Στην Αττική ζουν, με βάση την τελευταία απογραφή, 376.732 αλλοδαποί. Στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Πρωτευούσης διαμένουν οι 321.280. Το 44% αυτών (140.626) κατοικούν στον δήμο Αθηναίων· ο δήμος Πειραιά έχει απορροφήσει το 5%, το Περιστέρι το 3,2% και η Καλλιθέα το 2,9%. Αθήνα, δυτικές εργατικές συνοικίες και Πειραιάς συγκεντρώνουν τα 2/3 των αλλοδαπών του Λεκανοπεδίου. Στα βορειοανατολικά και νότια προάστια των υψηλών εισοδημάτων κατοικεί ποσοστό μεταναστευτικού πληθυσμού περίπου όσο και στις «μικτές» περιοχές μεσαίων και χαμηλών εισοδημάτων γύρω από τον Δήμο Αθηναίων (15,7% έναντι 15,9%).

Στις γειτονιές των μεταναστών συνυπάρχουν πολλές εθνότητες. Εμπορικά μαγαζιά με ξενικές επιγραφές, τόποι λατρείας και συναντήσεων, Ιντερνετ- καφέ και call centers συγκροτούν πολυπολιτισμικούς χώρους όπου, ωστόσο, παραμένει μεγάλος αριθμός ντόπιων, ανατρέποντας την υπόθεση περί δημιουργίας «γκέτο».

Η διπλή καθημερινότητα ντόπιων και αλλοδαπών

«Οι κοινότοπες αναπαραστάσεις στις κεντρικές γειτονιές της Αθήνας υπογραμμίζουν συνήθως τις αρνητικές πλευρές της αστικής ανάπτυξης: υψηλές πυκνότητες, ρύπανση, προβλήματα κυκλοφορίας και στάθμευσης, κ.ο.κ. Σπάνια αναφέρεται η ζωντάνια και η κοινωνική πολυσυλλεκτικότητα του αστικού περιβάλλοντος, όπου διαδοχικά κύματα μεταναστών βρήκαν τρόπους ένταξης στη ζωή της πόλης», σημειώνουν η επιστημονική υπεύθυνη της έρευνας καθηγήτρια κ. Ντίνα Βαΐου και η ερευνήτρια του ΕΜΠ, δρ Φωτεινή Τούντα. «Πυκνοκτισμένες γειτονιές, κοντά στο κέντρο, εύκολα προσπελάσιμες, προσέφεραν στους νέους κατοίκους τον πλούτο ενός ιστορικά διαμορφωμένου αστικού περιβάλλοντος και ενός οικονομικά προσιτού κτιριακού αποθέματος. Σε αντίθεση με πολλές πόλεις του ευρωπαϊκού Βορρά, η Αθήνα “δεν έστειλε” τους μετανάστες σε απομονωμένες περιφέρειες», αλλά τους συγκράτησε σε κεντρικές συνοικίες που εξυπηρετούνται πολύ ικανοποιητικά από τα μέσα μαζικής μεταφοράς, με έντονο ακόμη το ντόπιο στοιχείο.

Οι πρακτικές γυναικών

Στο επίκεντρο της έρευνας τέθηκαν οι καθημερινές πρακτικές γυναικών, μεταναστριών και ντόπιων και οι τρόποι με τους οποίους οι πρακτικές αυτές διαπλέκονται, μέσω της σχέσης εργοδότριας– εργαζομένης. «Με τις δραστηριότητές τους, οι μετανάστριες διαμορφώνουν και αποκαλύπτουν “γυναικεία τοπία κατοίκησης”, τη συγκρότηση τόπων–μέσα–σε–τόπους, στην πόλη και τις γειτονιές όπου επιχειρούν να διαμορφώσουν μια νέα καθημερινότητα», συνεχίζουν οι κ. Βαΐου και Τούντα. «Δημόσιοι χώροι ζωντανεύουν από παιδιά, μητέρες, πατεράδες, ντόπιους ηλικιωμένους με αλλοδαπές συνοδούς. Μετανάστριες στη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων επανασυνδέουν τους ντόπιους με τη γειτονιά. Οταν χαμηλώνουν οι ήχοι από τις δραστηριότητες των ντόπιων, συγκεντρώνονται έξω από call centers και περίπτερα για τηλεφωνήματα στους δικούς τους. Τα σχολεία έχουν μεγάλο ποσοστό μαθητικού πληθυσμού από δεκάδες χώρες, που τους τροφοδοτούν με έναν πλούτο πολιτισμικών προτύπων. Η τοπική οικονομία αναζωογονείται από την κατανάλωση και την αυξανόμενη επιχειρηματική δραστηριότητα των μεταναστών. Ενώ οι θεσμικές ρυθμίσεις συχνά διαμορφώνουν εμπόδια, οι γειτονιές λειτουργούν (ακόμη;) και ως τόποι κοινωνικής ένταξης, μέσα από τις άτυπες πρακτικές και δίκτυα αλληλοβοήθειας μεταναστών και ντόπιων».

Η ερευνητική ομάδα (Ντ. Βαΐου, επιστ. υπεύθυνη, Ε. Βαρουχάκη, Α. Γκουτίδη, Α. Καλαντίδης, Σ. Καλαντζή, Μ. Καραλή, Ρ. Κεφαλέα, Ο. Λαφαζάνη, Ρ. Λυκογιάννη, Γ. Μαρνελάκης, Α. Μονεμβασίτου, Ντ. Μπαλαφούτα, Α. Μπαχαροπούλου, Ε. Παναγούλη, Α. Παπαϊωάννου, Κ. Παπασημάκη, Φ. Τούντα, Θ. Φωτίου, Σ. Χατζηβασιλείου) έκανε επιτόπια έρευνα και καταγραφή ανά κτίριο στις γειτονιές της Κυψέλης και των Σεπολίων. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από την Ε.Ε. – Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και από Εθνικούς Πόρους – ΕΠΕΑΕΚ.

Πού «στήνουν» τα σπιτικά τους οι ξένοι

Στον Δήμο Αθηναίων ζει το 40% του μεταναστευτικού πληθυσμού της Αττικής. Το 51% των μεταναστών είναι Αλβανοί, το 5% Πολωνοί, το 3,8% Βούλγαροι και ακολουθούν άλλες εθνικότητες από Ασία και Αφρική. Οι γυναίκες αποτελούν στον Δήμο Αθηναίων το 48,5% του μεταναστευτικού πληθυσμού.

Οι πιο πυκνές συγκεντρώσεις παρατηρούνται στα δυτικά της Ομόνοιας, μεταξύ της Γ΄ Σεπτεμβρίου και των γραμμών του τρένου και από την Ευριπίδου μέχρι το ύψος της Ιουλιανού. Εκεί βρίσκονται οι «πύλες εισόδου και εξόδου» της πόλης (σταθμοί Λαρίσης και Πελοποννήσου) και πληθώρα φτηνών ξενοδοχείων, προσωρινοί χώροι υποδοχής για τους νεοφερμένους. Πάνω από την Ιουλιανού, οι συγκεντρώσεις συνεχίζονται αραιότερες, κατά μήκος της Αριστοτέλους, της Αχαρνών και των γραμμών του ηλεκτρικού μέχρι τον Αγ. Λουκά στα Πατήσια. Πυκνές συγκεντρώσεις περιορισμένης έκτασης, παρατηρούνται σε Παγκράτι, Κουκάκι και γύρω από το Σύνταγμα.

Σύμφωνα με την έρευνα, υπάρχουν οι εξής διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεταναστευτικών ομάδων.

– Ο αλβανικός πληθυσμός μετακινείται πλέον από την Ομόνοια και το Μεταξουργείο προς τον Αγ. Παντελεήμονα, τα Κ. Πατήσια, την Α. Κυψέλη, κ.ά. Γενικά, παρατηρείται διασπορά των Αλβανών στον αθηναϊκό χώρο και δεν έχουν σχηματιστεί αλβανικές γειτονιές.

– Ο πολωνικός πληθυσμός έχει δημιουργήσει μια δικιά του γειτονιά με μαγαζιά, εκκλησία και σχολεία, στη Μιχαήλ Βόδα, στην πλ. Βάθης και την Κυψέλη.

– Ο βουλγαρικός πληθυσμός, που είναι συσπειρωμένος γύρω από την Ομόνοια και την Πλατεία Βάθης, συνυπάρχει με άλλες μεταναστευτικές ομάδες από το πρώην ανατολικό μπλοκ.

– Οι Αφρικανοί προτιμούν περισσότερο τις γειτονιές της Κυψέλης και των Πατησίων.

– Οι μετανάστες από Πακιστάν, Μπαγκλαντές, Ινδία και χώρες της Εγγύς Ανατολής έχουν αναπτύξει σχέσεις μεταξύ τους και συγκεντρώνονται γύρω από τις πλατείες Θεάτρου, Ομονοίας, Βάθης και Μεταξουργείου, όπου έχουν συγκροτήσει μία μεγάλη γειτονιά.