Οι τιμές στο κέντρο της Αθήνας και τις γειτονιές

Tου Βασίλη Σ. Κανέλλη, στην Ημερησία

Με… δύο ταχύτητες κινείται η αγορά ακινήτων στο κέντρο της Αθήνας και με τις τιμές να βρίσκονται σε δύο διαφορετικά επίπεδα. Από τη μια οι περιοχές που έχουν μετατραπεί σε γκέτο, απαξιωμένες, με παλαιές πολυκατοικίες και παντελή έλλειψη σχεδίου για αναπλάσεις. Από την άλλη, ορισμένες γειτονιές που διαθέτουν ακίνητα πανάκριβα και άλλες οι οποίες αναγεννώνται από τις στάχτες τους κυρίως χάρη σε μεγάλα οικιστικά συγκροτήματα που προωθούν ιδιωτικές εταιρείες.

Ετσι, μέσα σε πολύ κοντινή απόσταση μπορεί να βρει κανείς καινούργια κατοικία που κοστίζει 10.000 ευρώ το τετραγωνικό μέτρο αλλά και επίσης νεόδμητο διαμέρισμα με 1.500 ευρώ/τ.μ. Χαρακτηριστικά αναφέρουν παράγοντες της αγοράς ότι τα τελευταία χρόνια ο Κολωνός απομακρύνθηκε ιδιαίτερα από το… Κολωνάκι και η διαφορά μεταξύ νεόδμητων κατοικιών στις δύο περιοχές είναι χαώδης.

Πάντως, οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι αλλαγές είναι συνεχείς και ραγδαίες και αρκεί ένα γεγονός, μια ανάπλαση ή μια επένδυση για να αλλάξει την εικόνα ολόκληρης γειτονιάς. Κλασσικό παράδειγμα είναι η λειτουργία του Μουσείου της Ακρόπολης. Μέσα σε λίγους μήνες η περιοχή κάτω από τον ιερό βράχο έγινε ανάρπαστη, ιδιαίτερα για τα επαγγελματικά ακίνητα. Η κίνηση αυξήθηκε κατακόρυφα και οι έμποροι της περιοχής κάνουν χρυσές δουλειές από τον κόσμο που φτάνει για να επισκεφθεί το Μουσείο. Παράλληλα, αύξηση κατά 50% καταγράφεται και στη ζήτηση για διαμερίσματα στη γύρω από την Ακρόπολη περιοχή, και ιδιαίτερα σε Κουκάκι, Μακρυγιάννη αν και εδώ και πολλά χρόνια όποιο σπίτι είχε… παράθυρο προς τον Παρθενώνα ήταν σκέτο χρυσάφι.

Η προσδοκία

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η προσδοκία και μόνο του μουσείου εκτόξευσε στα ύψη τις τιμές των ακινήτων. Για σπίτια στην περιοχή του Μακρυγιάννη και στο Κουκάκι ακούγονται τιμές πάνω από 4.000 ευρώ το τετραγωνικό ενώ όσα έχουν θέα στο Μουσείο ή στην Ακρόπολη βγαίνουν στην κυριολεξία σε… πλειστηριασμό. Οι τιμές που έχουν ακουστεί για παλαιές οικίες πάνω στην πεζοδρομημένη Διονυσίου Αρεοπαγίτου ξεπερνούν τα 10.000 ευρώ/τ.μ. ενώ για παλαιά νεοκλασικά έχουν υπογραφεί συμβόλαια με ποσά πάνω από 3-4 εκατ. ευρώ.

Η περιοχή τείνει να γίνει το νέο… Κολωνάκι του κέντρου με πολύ ακριβά ακίνητα και πολλούς γνωστούς Αθηναίους με χρήματα να αγοράζουν όσο – όσο. Σε κάθε περίπτωση, το ιστορικό κέντρο της Αθήνας επανέρχεται στο προσκήνιο για υποψήφιους αγοραστές σπιτιών ή καταστηματάρχες που βλέπουν ότι θα γίνουν «χρυσές δουλειές» τα επόμενα χρόνια.

Εκτός από την περιοχή του Μεταξουργείου και το Κουκάκι, τρεις ακόμη γειτονιές του κέντρου κλέβουν την παράσταση στην αγορά κατοικίας. Το Θησείο, παραδοσιακή δύναμη της κτηματαγοράς, διαθέτει παλαιά, ανακαινισμένα σπίτια τα οποία πωλούνται σε τιμές που ξεπερνούν τα 3.200 ευρώ/.τμ. αλλά υπάρχουν και μεταχειρισμένα σε κακή κατάσταση από 1.300 ευρώ/τ.μ. Ο Κεραμεικός, παρ’ ότι τα σχέδια ανάπλασης και δημιουργίας μιας γειτονιάς του πολιτισμού και των γραμμάτων έχουν καθυστερήσει, είναι από τις περιοχές οι οποίες προσελκύουν νέους επενδυτές. Τα νεόδμητα σπίτια ξεπερνούν τα 2.500 ευρώ/τ.μ.

Στο κέντρο δεσπόζει φυσικά το Κολωνάκι και η ευρύτερη περιοχή του Λυκαβηττού όπου η έλλειψη οικοπέδων έχει εκτινάξει στα ύψη τις τιμές των κατοικιών. Παλαιά διαμερίσματα με θέα πωλούνται πάνω από 1 εκατ. ευρώ ενώ ότι καινούργιο βγαίνει στην αγορά προς πώληση γίνεται ανάρπαστο ακόμη κι αν κοστίζει κοντά στα 8.000 ευρώ/τ.μ. Την έκπληξη κάνουν και περιοχές που δεν είναι… συνυφασμένες με την ανάπτυξη, όπως το Μεταξουργείο και ο Βοτανικός. Στην πρώτη περίπτωση γίνονται προσπάθειες για αναπλάσεις και κατασκευή νέων κατοικιών που θα προσελκύσουν κόσμο. Προς αυτή την κατεύθυνση κινήθηκε και ο όμιλος ΓΕΚ – ΤΕΡΝΑ ο οποίος ολοκλήρωσε συγκρότημα 40 πολυτελών κατοικιών στην οδό Μυλλέρου. Το συγκρότημα των 6.500 τ.μ. βραβεύτηκε πρόσφατα με το «Βραβείο του Καλύτερου Πραγματοποιημένου Έργου των ετών 2007 – 2009» της διεθνούς επιθεώρησης αρχιτεκτονικής «Δομές».

Από την άλλη, ο Βοτανικός αποτελεί το μεγάλο στοίχημα της κτηματαγοράς. Οι τιμές των ακινήτων έχουν διπλασιαστεί μόνο με την προσδοκία της ανάπλασης και τα καινούργια διαμερίσματα πωλούνται κατά μέσο όρο γύρω στα 2.500 ευρώ/τ.μ. Στην περιοχή, και συγκεκριμένα δίπλα στον πολυχώρο Αθηναΐς ο όμιλος Μαμιδάκη κατασκευάζει συγκρότημα πολυτελών Lofts, το «Αthinais Τower Lofts», το οποίο περιλαμβάνει συνολικά 72 «έξυπνα σπίτια» με μεγάλες βεράντες και κόστος που μπορεί να ξεπερνά τα 5.000 ευρώ/τ.μ. Υπάρχει βέβαια και το Thission Lofts στην οδό Πειραιώς στο Θησείο το οποίο είναι επίσης ένα συγκρότημα με 19 πολυτελή σπίτια.

Η απαξίωση

Η άλλη πλευρά του… Ιανού στο κέντρο της Αθήνας είναι αποκρουστική για πολλούς. Περιοχές – γκέτο, γειτονιές που έχουν υποβαθμιστεί σε τέτοιο βαθμό ώστε πολλές πολυκατοικίες και ισόγεια καταστήματα να είναι άδεια επί χρόνια. Μόνο οικονομικοί μετανάστες και παράνομοι αλλοδαποί κινούνται στις περιοχές όπως κάτω από το Δημαρχείο, στον Κολωνό, ορισμένα σημεία στο Μεταξουργείο, στην περιοχή κάτω από την Ομόνοια, στον πλατεία Βικτωρίας, τον Αγιο Παντελεήμονα, την πλατεία Αμερικής. Η εικόνα του χάους έχει διώξει τους περισσότερους Ελληνες οι οποίοι ενοικιάζουν τα παλαιά διαμερίσματά τους σε ξένους ενώ πολλοί μετανάστες είναι πλέον ιδιοκτήτες σπιτιών, και ευτυχώς διότι θα είχαν μετατραπεί πολλά κτίρια σε φαντάσματα. Ακόμη και καινούργια διαμερίσματα πωλούνται 1.200 ευρώ/τ.μ. ενώ οι κατώτερες τιμές στις παραπάνω περιοχές μπορεί να φτάσουν τα 700 ευρώ/τ.μ.

Ο νέος Κεραμεικός

Ο χάρτης της πόλης επανασχεδιάζεται και μια νέα γειτονιά, που περικλείει κομμάτια του Μεταξουργείου και του Κεραμεικού, αναδύεται. Πλάι στα μπουρδέλα και τους μετανάστες καταφθάνουν σημαντικοί γκαλερίστες και όσοι αντέχουν να επενδύσουν στα lofts που χτίζονται τώρα.

Του Δημήτρη Ρηγόπουλου, στη LIFO

Το Μεταξουργείο δεν έγινε Ψυρρή εξαιτίας των πολλών οίκων ανοχής που εξακολουθούν να λειτουργούν, κυρίως δυτικά της πλατείας Αυδή.

Κεραμεικός! Όχι, Μεταξουργείο! Καλά, και Κεραμεικός και Μεταξουργείο. Μα εδώ δεν είναι μόνο Μεταξουργείο; Και τι σημασία έχει;

Σωστά. Υπάρχει μία ωραία φέτα, κάπως στριμωγμένη στις παλιές-καινούργιες γειτονιές της Αθήνας: Αρχίζει από την πλάτη του Θησείου, διασχίζει την Αγίων Ασωμάτων, βλέπει από ψηλά το αρχαίο νεκροταφείο, περνάει την Πειραιώς και φτάνει μέχρι την Αχιλλέως, στην πλατεία Καραϊσκάκη και στον σταθμό του μετρό.

Δύο αυτόνομες Δημοκρατίες, Κεραμεικός και Μεταξουργείο, Μεταξουργείο και Κεραμεικός, η μια στην αγκαλιά της άλλης, όχι μόνο από ανάγκη. Και οι δύο περήφανα μέλη του αστικού μύθου που θέλει όλες τις παλιές συνοικίες δυτικά και νότια της Ομόνοιας να προσχωρούν πρόθυμα στη μεγάλη Δημοκρατία της Νύχτας φαίνεται πως σηκώνουν δικό τους μπαϊράκι, μένοντας, προς το παρόν, εκτός παιχνιδιού. Όπου «παιχνίδι» διαβάστε μπαρ, εστιατόρια, καφέ, μεζεδοπωλεία, βιομηχανία της νύχτας με λίγα λόγια.

Και υπάρχουν πολλοί και στον Κεραμεικό και στο Μεταξουργείο που κάνουν το σταυρό τους. Παρακολουθούν από μακριά τις ορδές να κατεβαίνουν στο Γκάζικαι ξεφυσάνε με ανακούφιση. «Προς το παρόν, τη γλυτώσαμε». Αυτή η χαμηλόφωνη επικράτεια που το περσινό σλόγκαν του ReMap της Μπιενάλε τη βάφτισε ΚΜ δίνει τη στιγμή που μιλάμε έναν πραγματικό αγώνα: να τραβήξει έναν άλλο δρόμο που θα την ξεχωρίζει από την «ανάπτυξη» τύπου Ψυρρή και Γκάζι. Κι αν η λέξη «αγώνας» σας ακούγεται κάπως μελοδραματική, διαβάστε παρακάτω.

ΜΠΟΥΡΔΕΛΑ ΚΑΙ «ΨΕΙΡΙΑΡΗΔΕΣ»

Κεραμεικός και Μεταξουργείο άρχισαν να ακούγονται ξανά στα τέλη της δεκαετίας του ’90, στα απόνερα της θεαματικής αλλαγής σκηνικού στου Ψυρρή. Το άνοιγμα κάποιων θεάτρων (όπως το Από μηχανής θέατρο του ζεύγουςΒαλαβανίδη-Κράλλη και το Μεταξουργείο της Άννας Βαγενά) και του Bios ήταν σταθμός για να εξοικειωθεί περισσότερος κόσμος με τη γειτονιά. Γρήγορα, στη συνείδηση των Αθηναίων το Κ.Μ. συνδέθηκε με πιο καλλιτεχνικά πράγματα. Ακόμα και τα μπαρ ή τα εστιατόρια (τουλάχιστον η μεγάλη πλειοψηφία) δεν είχαν μαζικό χαρακτήρα.

Πολλοί αναρωτιούνται πώς τη «γλύτωσε», ενώ δίπλα (Γκάζι) το πανηγύρι μαίνεται ανεξέλεγκτο. Μιλώντας με κόσμο, πήρα την πιο λογική και τη λιγότερο προφανή απάντηση. Το Μεταξουργείο δεν έγινε Ψυρρή εξαιτίας των πολλών οίκων ανοχής που εξακολουθούν να λειτουργούν, κυρίως δυτικά της πλατείας Αυδή. Ποιος λογικός επιχειρηματίας θα επένδυε σ’ ένα μαγαζί περικυκλωμένο από οίκους ανοχής; «Τα μπουρδέλα κρατάνε σε απόσταση τα τζάνκι και τους «ψειριάρηδες»» μου λέει άνθρωπος που ξέρει την περιοχή καλύτερα κι από το σπίτι του. Τους δεύτερους σίγουρα, αλλά και τα τζάνκι; Στο Μεταξουργείο, και κυρίως στην πλατεία Αυδή, η παρουσία των εξαρτημένων από ναρκωτικά δεν φτάνει στα επίπεδα άλλων κοντινών περιοχών, αλλά η γειτνίαση με τουςσκληρούς πυρήνες της Ομόνοιας και της πλατείας Κουμουνδούρου επηρεάζει όσο να ‘ναι την κατάσταση. Προσθέστε και τα πολλά εγκαταλελειμμένα σπίτια κι έχετε την εικόνα. Η λογική λέει ότι όσο θα «γεμίζει» η γειτονιά με καινούργιους κατοίκους τόσο λιγότεροι τοξικομανείς θα βρίσκουν καταφύγιο στους δρόμους του Μεταξουργείου.

ΤΟ ΝΕΟ «ΟΙΚΙΣΤΙΚΟ ΟΡΑΜΑ»

Και τα περιθώρια για να γεμίσει είναι πολλά. Μια έρευνα στις αρχές της δεκαετίας έδειξε κάτι μοναδικό σε όλη την Αθήνα: Το ποσοστό των άδειων σπιτιών και διαμερισμάτων στο Μεταξουργείο άγγιζε το εξωπραγματικό 90%. Σήμερα υπολογίζεται ότι θα έχει πέσει στο 70%, νούμερο επίσης αδιανόητο. Και σε ποιον ανήκουν όλα αυτά τα σπίτια, κάποια πολύ συμπαθητικά νεοκλασικά με αυλές και χαγιάτια, και ορισμένα ’70s τερατάκια διάσπαρτα εδώ κι εκεί; Ένα καθόλου αμελητέο ποσοστό φαίνεται να έχει περάσει σε χέρια νέων επενδυτών που δείχνουν αποφασισμένοι να περιφρουρήσουν το χαρακτήρα της περιοχής, με έμφαση στην κατοικία. Υπάρχουν προσδοκίες και γιααρχιτεκτονική αξιώσεων, μια ιστορία που εγκαινίασε η κατασκευαστική εταιρεία ΓΕΚ όταν αποφάσισε να ανεγείρει ένα συγκρότημα κατοικιών απέναντι από το κτίριο του Μεταξουργείου, που σήμερα ο Δήμος Αθηναίων μετασκευάζει σε νέα έδρα της Δημοτικής Πινακοθήκης. Ο αγώνας λοιπόν που γράφαμε στην εισαγωγή διεξάγεται ανάμεσα σε αυτούς που πιστεύουν σ’ ένα πιο residential, πιο καλλιτεχνικό K.M., και σ’ αυτούς οι οποίοι θέλουν να εξάγουν εκεί το πρότυπο του Ψυρρή και του Γκαζιού. Προς το παρόν, η μάχη κερδίζεται από τους πρώτους. Μέσα σε διάστημα λίγων μηνών μετακόμισαν ή ανοίγουν καινούργιους χώρους τρεις από τις αθηναϊκές γκαλερί με το μεγαλύτερο κύρος: η Bernier/Eliades (στη Σαλαμίνος, πολύ κοντά σε Bios και Nixon), η The Breeder  (στην Ιάσωνος) και η Ρεβέκκα Καμχή (στη Λεωνίδου). Σύντομα ανοίγει ένα φιλόδοξο Meditation Center, ενώ σε εκκρεμότητα βρίσκεται το project του Χάρρυ Κλυνν, στην ιδιοκτησία του οποίου βρίσκεται ένα μεγαλοπρεπές νεοκλασικό πάνω στην πλατεία. Σε εκκρεμότητα και το οικόπεδο του παλιού κινηματογράφου «Του Λαού», που κάποτε ήθελε να χτίσει εκεί το θέατρό της η Άννα Βίσση. Αν όμως προχωρήσουν τα πράγματα κατ’ ευχήν και γεμίσουν το Μεταξουργείο και ο Κεραμεικός με σοφιστικέ λοφτ, προχωρημένα γραφεία και καλλιτεχνικά στούντιο, ποιο μπορεί να είναι το μέλλον των μεταναστών της περιοχής; Οι νέοι κάτοικοι μπορεί να θέλουν τους μετανάστες, αλλά οι τελευταίοι θα είναι σε θέση να αντέξουν τις ανεβασμένες τιμές; «Στο Μεταξουργείο υπάρχει θέση για όλους» ακούω από το στόμα ενός επιχειρηματία στο χώρο του real estate. Kαι χαίρομαι. Αλλα όσο καλές κι αν είναι οι προθέσεις δύσκολα θα αποφευχθούν οι θυσίες. Και σήμερα οι μετανάστες αποτελούν συστατικό στοιχείο του Κ.Μ., κομμάτι μιας ανθρωπογεωγραφίας που κάνει τη γειτονιά το επόμενο μεγάλο στοίχημα της Αθήνας.

ΟΙ ΓΚΑΛΕΡΙΣΤΕΣ

«Το Μεταξουργείο ήταν η πρώτη μας επιλογή από τη στιγμή που αποφασίσαμε να εγκαταλείψουμε την περιοχή του Ψυρρή» λέει ο Στάθης Παναγούλης με φόντο τους λευκούς τοίχους της νέας στέγης των Breeders στην οδό Ιάσωνος, που εγκαινιάζεται σήμερα με την πρώτη έκθεση του Daniel Sinsel στην Ελλάδα. Είναι ένα ’70’s τετραώροφο, πρώην εργοστάσιο παγωτού, το οποίο έγινε αγνώριστο από τα χέρια του αρχιτέκτονα Άρη Ζαμπίκου. Έχουν κρατηθεί οι μοντερνίστικοι όγκοι, εξωτερικά δεσπόζει η βαριά πόρτα από ακατέργαστο σίδερο, και προς το παρόν είναι σαν τη μύγα μέσα στο γάλα, ανάμεσα σε καφενεία, μικρά καταστήματα και (άφθονους) οίκους ανοχής. Η ιστορία του Ψυρρή είχε τελειώσει για τους Breeders πολύ πριν ανακαλύψουν το παλιό εργοστάσιο. Δεν ήταν μόνο η αίσθηση της αποξένωσης σε μια γειτονιά που για πολλούς καλλιτέχνες «έχει τελειώσει», εξαιτίας της επέλασης των μεζεδοπωλείων, των μπαρ και των καφέ. «Τελευταία, η περιοχή του Ψυρρή είναι ο παράδεισος των τζάνκι» λέει ο Στάθης.

Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ

Η Κατερίνα Κανά μετακόμισε στη γειτονιά πριν από τρία χρόνια. «Γύρευα μια περιοχή κι ένα δρόμο που να μην προσδιορίζεται από ένα συγκεκριμένο lifestyle, να προσφέρει ιδιωτικότητα και φθηνά ενοίκια για ένα στούντιο. Έτσι σήμερα ζω κι εργάζομαι στον ίδιο χώρο. Η περιοχή έχει αλλάξει πολύ, ιδιαίτερα μετά την Μπιενάλε. Καινούργια κτίσματα, αναπαλαιωμένα παλιά αρχοντικά, νέες γκαλερί, νέα μπαρ και κέντρα, όλα αλλάζουν. Αυτό που είναι ευχάριστο είναι ότι η γειτονιά αυτή εξακολουθεί να προσελκύει νέο κόσμο, κάπως εναλλακτικό και καλλιτεχνικό, χωρίς να χάνει την ιδιαιτερότητά της».

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΤΗΣ

«Ήταν μία συνειδητή επιλογή μου» δηλώνει ο Γιώργος Ελευθεριάδης, ο οποίος εγκατέλειψε το Κολωνάκι ύστερα από δέκα χρόνια για να εγκατασταθεί στο Μεταξουργείο «διότι, ως άνθρωπος του κέντρου, μου πρόσφερε την ευκολία του να παραμείνω σε αυτό.

Επιλέγοντας όμως μια περιοχή πιο ανθρώπινη, όχι αποστασιοποιημένη ως σημείο δημιουργίας (αφού είναι επιλογή πολλών καλλιτεχνών – δημιουργικών και γενικά ανθρώπων με νέα αντίληψη) και με έντονη την αίσθηση ελευθερίας που έχουν σε όλες τις μητροπόλεις του κόσμου οι περιοχές όπου κατοικούνται και από μετανάστες.

Είναι εξαιρετικό το συναίσθημα του να φεύγεις το πρωί και να επιστρέφεις κάπου που οι ανάγκες και η ζωή στους δρόμους και τους ανθρώπους είναι πιο ουσιαστική, στο κέντρο μιας πόλης που ζει κάτω από την αγωνία του Life Style made in no where, είναι ανακουφιστικό. Τα τρία χρόνια που μετοίκησα εδώ δεν υπήρξε μια στιγμή που να νοσταλγήσω ή να μου λείψει η ζωή μου πριν. Έγινα πιο ανοιχτός, κατανόησα ότι το παραμύθι είναι εδώ, εκνευρίζομαι πιο ουσιαστικά με το χάος, την εθνική μας ξεφτίλα και ζω σε γειτονιές όπου τα πράγματα είναι φτιαγμένα απλά για όλους. Και αυτό σε κάνει να αισθάνεσαι ζωντανός και ενεργός. Νομίζω ότι είμαι ευχαριστημένος με την επιλογή μου».