10 πράγματα που ίσως δεν ξέρατε για την οδό Αιόλου

Ήταν, μαζί με την Ερμού, οι δύο πρώτοι δρόμοι που χαράχτηκαν στην σύγχρονη Αθήνα. Χρωστάει το όνομά της στο γεγονός ότι οι τότε κάτοικοι της νεοσύστατης πρωτεύουσας δεν ήταν ιδιαίτερα εξοικειωμένοι με τα αρχαία μνημεία: Θεωρώντας το Ωρολόγιο του Κυρρήστου (τους γνωστούς μας Αέρηδες) ναό του Αιόλου, έδωσαν στον δρόμο που ξεκινούσε από εκεί το όνομα του θεού των ανέμων. Ήταν, επίσης, ο δρόμος που φιλοξένησε το πρώτο εστιατόριο της πόλης, και ο πρώτος στην Ελλάδα που πλημμύρισε από την μυρωδιά της φρεσκοφτιαγμένης σοκολάτας. Εντυπωσιαστήκατε; Έχουμε κι άλλα.

– Στη συμβολή της με την οδό Βύσσης άνοιξε ο Σπυρίδων Παυλίδης το Γλυκισματοποιείον του, τον πρόδρομο της σοκολατοποιίας που αργότερα στεγάστηκε στο μεγάλο εργοστάσιο της Πειραιώς. Εδώ παρασκευάστηκε, το 1861, η πρώτη σοκολάτα στην Ελλάδα.

– Σχεδόν απέναντι από την Αγία Ειρήνη, άνοιξε τη δεκαετία του 1830 το πρώτο εστιατόριο της Αθήνας, η Πετρούπολις. Μέχρι τότε, εστιατόρια λειτουργούσαν μόνο εντός των ξενοδοχείων. Η Πετρούπολις δεν διέθετε τραπεζομάντηλα ή χαρτοπετσέτες, κι έτσι οι πελάτες σκούπιζαν τα χέρια τους στο πίσω μέρος της φουστανέλας του σερβιτόρου –το μπροστινό το χρησιμοποιούσε μόνο ο ίδιος, για τα δικά του χέρια.

– Η φράση «χαιρέτα μου τον πλάτανο» γεννήθηκε κι αυτή εδώ. Στην αυλή του Μεντρεσέ που βρίσκεται απέναντι από τους Αέρηδες, υπήρχε ένας πλάτανος από τα κλαδιά του οποίου κρεμούσαν τους θανατοποινίτες. Η φράση απευθυνόταν εν είδη προειδοποίησης σε όσους είχαν παραβατική συμπεριφορά – «αν συνεχίσεις έτσι σε βλέπω για κρέμασμα». Ένας κεραυνός έκαψε τον πλάτανο, μαζί με τη βαριά του ιστορία, το 1915.

– Η Αγία Ειρήνη, την οποία σχεδίασε ο Λύσανδρος Καυταντζόγλου, ήταν η πρώτη μητρόπολη της Αθήνας. Εδώ γινόταν η ανάδειξη του δημάρχου της πόλης, κι εδώ επίσης γιορτάστηκε η ενηλικίωση του Όθωνα –ο οποίος δεν φορούσε στέμμα και δεν κρατούσε σκήπτρο κατά τη διάρκεια της τελετής, γιατί το καράβι που θα τα έφερνε δεν έφτασε εγκαίρως στην Αθήνα.

– Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού, η πρόσοψη της οποίας στολίζει μία πλευρά της Αιόλου, κοντά στους Αέρηδες, ήταν δώρο του Ρωμαίου Αυτοκράτορα στους κατοίκους της πόλης που αγαπούσε και θαύμαζε περισσότερο κι από την πατρίδα του. Η κατασκευή της ολοκληρώθηκε το 132 μ.Χ., αλλά η βιβλιοθήκη επέζησε μόνο λίγο παραπάνω από έναν αιώνα: Καταστράφηκε το 267 μ.Χ. από την επιδρομή των Ερούλων.

– Η Παναγία η Χρυσοσπηλιώτισσα, με τους δύο χαρακτηριστικούς πυργίσκους της που μας θυμίζουν (αλλά δεν είναι) γοτθική αρχιτεκτονική «έθαψε» δύο αρχιτέκτονες και άλλαξε άλλους δύο μέχρι να ολοκληρωθεί. Η σκυταλοδρομία έχει ως εξής: Τα αρχικά σχέδια εκπονεί το 1853 ο Δημήτρης Ζέζος, ο οποίος πεθαίνει το 1857, πριν ολοκληρωθεί ο ναός. Αναλαμβάνει ο Παναγής Κάλκος, ο οποίος πεθαίνει το 1878, και αναλαμβάνει ο Έρνστ Τσίλλερ, που εξοργίζει το εκκλησιαστικό συμβούλιο με τις παρεμβάσεις του στον τρούλο, ο οποίος καθαιρείται και ξανακατασκευάζεται σε σχέδια του τότε δημάρχου και πολιτικού μηχανικού, Δημητρίου Σούτσου. Η εκκλησία είναι σήμερα καλυμμένη από σκαλωσιές, για να επιδιορθωθούν τα στατικά προβλήματα που κατά καιρούς παρουσιάζει.

– Το 2003, όταν γίνονταν τα έργα για την πεζοδρόμηση της Αιόλου, ανακαλύφθηκαν δίπλα στο Μέγαρο Καρατζά, που στεγάζει σήμερα την Εθνική Τράπεζα, τα τείχη του Θεμιστοκλή, η τάφρος με το ανάλημμά της και οι δύο περιμετρικοί του δρόμοι, ένας εσωτερικός και ένας εξωτερικός.

– Να κι άλλη μία πρωτιά για την Αιόλου: Εδώ βρισκόταν, από το 1835, το πρώτο θέατρο της Αθήνας, ακριβώς στο σημείο που βρίσκεται σήμερα το Μέγαρο Καρατζά. Στην αρχή, το θέατρο δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ένα ξύλινο παράπηγμα χωρίς σκεπή. Ένα χρόνο αργότερα, στη θέση του κτίστηκε ένα μεγαλύτερο, επίσης ξύλινο θέατρο, με έξοδα του Αθανάσιου Σκαντζόπουλου. Το Θέατρο Σκαντζόπουλου, όπως ονομάστηκε, είχε οροφή, αλλά όχι και φωτισμό –οι θεατές παρακολουθούσαν τις παραστάσεις με φανάρια που έφερναν οι ίδιοι. Αργότερα, το 1882 ολοκληρώθηκε στην πλατεία αυτό που οι περιηγητές θα ονόμαζαν «το ωραιότερο θέατρο της Ευρώπης», το Δημοτικό Θέατρο σε σχέδια του Τσίλλερ. Κατεδαφίστηκε το 1940, με απόφαση του τότε δημάρχου Κώστα Κοτζιά.

– Το σχεδιασμένο από τον Τσίλερ Μέγαρο Μελά, ακριβώς απέναντί του (στη συμβολή Αιόλου και Σοφοκλέους κι αυτό) γράφτηκε στην ιστορία το 1942, ως ο χώρος από τον οποίο ξεκίνησε η πρώτη απεργία στη γερμανοκρατούμενη Ευρώπη. Την κήρυξαν οι υπάλληλοι του Γενικού Ταχυδρομείου, που στεγαζόταν εδώ.

– Τα Χαφτεία (και όχι Χαυτεία, όπως έχουμε συνηθίσει να τα γράφουμε) στην άλλη άκρη της Αιόλου, κοντά στη συμβολή της με την Πανεπιστημίου όπου και τελειώνει, πήραν το όνομά τους από τον Ιωάννη Χάφτα, που είχε εδώ το περίφημο καφενείο του την δεκαετία του 1840. Η περιοχή ήταν κακόφημη ως τα τέλη του 19ου αιώνα, παρά το γεγονός ότι συγκέντρωνε μερικά από τα δημοφιλέστερα καφενεία της πόλης. Εδώ, άλλωστε, συναντιούνταν οι μάρτυρες μονομαχιών και… μαγκουρομαχιών, οι οποίες συγκαλούνταν για λόγους πολιτικής ευθιξίας, τιμής αλλά και επίδειξης ανδρείας, και αποτελούσαν το αγαπημένο κουτσομπολιό των Αθηναίων της εποχής.

Πηγή

Στιγμές της Ιστορίας όπως τις έγραψαν αθηναϊκά κτίρια

Της Ηρώς Κουνάδη, στο in2life.gr

1

Πόσο εύκολα θα φανταζόσασταν ότι το Εθνικό Θέατρο έχει υπάρξει τόπος… αιματηρών συρράξεων, με αιτία μια παράστασή του; Πού θα μας στέλνατε αν σας λέγαμε ότι ψάχνουμε να βρούμε το σπίτι του Χαρίλαου Τρικούπη στην Αθήνα; Και πού θα καταφεύγατε αν ζούσατε στην Αθήνα τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την ελπίδα να σωθείτε; Πέντε αθηναϊκά κτίρια, με πολύ ενδιαφέρουσες ιστορίες.

Στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών

Τμήμα αρχικά της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, το κτίριο στο 31 της οδού Σίνα, υπήρξε αρχικά σχολείο αρρένων και εν συνεχεία, το 1911, άρχισε να δέχεται και κορίτσια. Υπήρξε κέντρο ελευθερίας στη διάρκεια της Κατοχής, και κατάφερε να φυγαδεύσει αρκετούς έλληνες αντιστασιακούς στο Παρίσι. «Με τις μελανιές μου πήγα στο Γαλλικό Ινστιτούτο, στην οδό Σίνα» γράφει η Ζωρζ Σαρρή στο βιβλίο της «Τότε». «Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Οκτάβ Μερλιέ θα βοηθούσε αντιστασιακούς να γλιτώσουν από εξορίες, φυλακές… Με τη βοήθεια και του Ροζέ Μιλλιέξ, φρόντισε για τα χαρτιά μου. Χρειάστηκε τρεις μήνες για να τα καταφέρει, κι ας ήταν Γάλλος, κι ας είχε τα μέσα». Στα χρόνια του Εμφυλίου που ακολούθησαν, ο Οκτάβ Μερλιέ από την θέση του καθηγητή του Γαλλικού Ινστιτούτου εξασφάλισε 156 υποτροφίες σε έλληνες διανοούμενος. Ο κάθετος στην οδό Σίνα δρόμος, όπως και η Βιβλιοθήκη του Γαλλικού Ινστιτούτου, πήραν το όνομά του.

0

Στο Μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής

Το πρωτοποριακό για τα δεδομένα της εποχής του μέγαρο ολοκληρώθηκε το 1938, σε σχέδια των αρχιτεκτόνων Εμμανουήλ Κριεζή και Αν. Μεταξά. Δεν πρόλαβε, όμως, να χρησιμοποιηθεί για πολύ από την Εθνική Ασφαλιστική, καθώς επιτάχθηκε αμέσως μετά την έκρηξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, για να στεγάσει κρατικές υπηρεσίες. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, εγκαταστάθηκε εκεί η Κομαντατούρ: Στον πρώτο όροφο η φρουρά, στους τρεις επόμενους οι διοικητικές υπηρεσίες και στον πέμπτο όροφο το ανακριτικό τμήμα. Το αντιαεροπορικό καταφύγιο στο υπόγειο μετατράπηκε σε κρατητήριο των Ες-Ες. Στον χώρο ιστορικής μνήμης 1941-1944 που λειτουργεί εκεί σήμερα υπάρχουν προσωπικά αντικείμενα των κρατουμένων, σπαρακτικά χαράγματα στους τοίχους, και η ναζιστική σημαία που κυμάτιζε στην οροφή του κτιρίου.

2

Στο Μέγαρο Μελά 

Το εντυπωσιακό μέγαρο της πλατείας Κοτζιά, που περικλείεται από τις οδούς Αιόλου, Σοφοκλέους, Στρέιτ και Κρατίνου, που κτίστηκε το 1874, στέγασε από το 1900 μέχρι το 1973 το Κεντρικό Ταχυδρομείο της Αθήνας. Πριν εγκατασταθεί εδώ, το Κεντρικό Ταχυδρομείο πέρασε από τις οδούς Κυδαθηναίων, Ευριπίδου και Αθηνάς. Ακόμα νωρίτερα, προτού η Αθήνα ανακηρυχθεί πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, η αλληλογραφία ερχόταν με πλοία από το Ναύπλιο στον Πειραιά. Εκεί την παραλάμβανε ο υγειονόμος, ο οποίος την προωθούσε στην Αθήνα με έναν φουστανελοφόρο πεζοπόρο. Ο ταχυδρόμος αυτός, όταν έφτανε στην Αθήνα, πήγαινε στο Σταροπάζαρο και ανέβαινε σε ένα σκαμνί ή άδειο κιβώτιο, από το οποίο καλούσε τους παραλήπτες των επιστολών. Τις αζήτητες επιστολές τις έκαιγε στον ίδιο χώρο. Τον Δεκέμβριο του 1834, όταν η Αθήνα απέκτησε τον τίτλο της πρωτεύουσας, τα έπιπλα και τα αρχεία του Γενικού Ταχυδρομείου, που μέχρι τότε βρισκόταν στο Ναύπλιο, μεταφέρθηκαν από τον Πειραιά με καμήλες, άλογα, μουλάρια και γαϊδούρια. Πολλά χρόνια αργότερα, το 1942, οι υπάλληλοι του Γενικού Ταχυδρομείου που στεγαζόταν πια στο Μέγαρο Μελά, κήρυξαν την πρώτη απεργία στη γερμανοκρατούμενη Ευρώπη.

3

Στο Μπάγκειον

Τα δύο δίδυμα ξενοδοχεία της Ομόνοιας, Μπάγκειον και Μέγας Αλέξανδρος, κτίστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1880 και τις αρχές της δεκαετίας του 1890 σε σχέδια του Ερνέστου Τσίλλερ. Το οικόπεδο του Μέγας Αλέξανδρος ανήκε στον Βορειοηπειρώτη Ιωάννη Μπάγκα, ο οποίος δώρισε εν ζωή ακόμα σχεδόν όλη την περιουσία του στο ελληνικό κράτος –κρατώντας για τη διαβίωσή του ένα μικρό μόνο ποσό, το οποίο πιέστηκε μάλιστα να αυξήσει. Το Μπάγκειον κτίστηκε δίπλα του, σε οικόπεδο ιδιοκτησίας της Μπαγκείου Επιτροπής, με σκοπό να διατίθενται αποκλειστικά σε φιλανθρωπικούς σκοπούς όλα τα έσοδά του. Στην θέση του μέχρι το 1883 βρισκόταν το σπίτι όπου έμενε η οικογένεια Τρικούπη. Το ομώνυμο καφενείο Μπάγκειον υπήρξε στέκι λογοτεχνών, από τα δημοφιλέστερα της εποχής. Τακτικοί θαμώνες του υπήρξαν οι Γιάννης Ρίτσος, Κώστας Βάρναλης, Άγγελος Τερζάκης, Τέλος Άγρας και πολλοί ακόμα. Τα δύο ξενοδοχεία υπέστησαν μεγάλες ζημιές όταν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Βρετανοί στρατιώτες χρησιμοποίησαν σαν καύσιμη ύλη τα ξύλινα μέρη και τα έπιπλά τους. Το καφενείο Μπάγκειον, πάντως, συνέχισε να λειτουργεί ως τα τέλη της δεκαετίας του 1960.

4

Στο Εθνικό Θέατρο

Το υπέροχα αναγεννησιακό κτίριο του Ερνέστου Τσίλλερ στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου στέγασε αρχικά το Βασιλικό Θέατρο, η πολυέξοδη κατασκευή του οποίου επικρίθηκε από τα μέσα και την κοινή γνώμη.

5

Τις πρώτες μέρες λειτουργίας του Βασιλικού Θεάτρου, ο Γεώργιος Σουρής έγραφε στιχάκια σαν αυτά:

– Επήγες στο Βασιλικό;

– Και μ’ ερωτάς, βουβάλι;

– Επήγες ολομόναχος;

– Τι λες; Επήγαν κι άλλοι. Επήγανε κι οι Βασιλείς,

Πήγαν κι οι πρώτοι της Αυλής, Οι Σύμβουλοι του Στέμματος κι όλο τ’ αρχοντολόγι,

Και παλ’ οι καροτσέρηδες βρήκαν μ’ αυτούς τ’ αγώγι

– Φαντάζομαι, βρε Φασουλή, τι θα ‘δες εκεί πέρα

-Μεγάλης συγκινήσεως επίσημος εσπέρα

– Εθαύμασες;

– Ακούς εκεί! Τι λούσα και τι πάστραις!

Ψυχή μου, τι καλοριφέρ, τι σόμπες, τι θερμάστρες!

6

Μέχρι το 1908, τις παραστάσεις μπορούσε κανείς να παρακολουθήσει μόνο με πρόσκληση και επίσημο βραδινό ένδυμα, γεγονός που προκαλούσε μεγάλες αντιδράσεις. Με το Βασιλικό Θέατρο συνδέονται τα επεισόδια που έμειναν γνωστά ως «Ορεστειακά», τα οποία σημειώθηκαν τον Νοέμβριο του 1903. Η μετάφραση αρχαίων θεατρικών κειμένων προκαλούσε την αντίδραση των «γλωσσαμυντόρων» της εποχής, πρωτοστάτης των οποίων υπήρξε ο καθηγητής Γ. Μιστριώτης. Στις 8 Νοεμβρίου του 1803, ενώ παιζόταν η Ορέστεια του Αισχύλου, σε μετάφραση Γ. Σωτηριάδη, φοιτητές του Γ. Μιστριώτη οργάνωσαν διαδήλωση για να διακόψουν την παράσταση, με αιματηρή κατάληξη: Ο στρατός διατάχθηκε να επιβάλλει την τάξη, κατά τις συμπλοκές που ακολούθησαν στη διάλυση των διαδηλωτών κάποιοι στρατιώτες στο φόβο προσβολής τους πυροβόλησαν κατά του πλήθους με συνέπεια να φονευτούν δύο πολίτες και να τραυματιστούν επτά.

Περισσότερα για τα Ορεστειακά, αλλά και την προηγούμενη διαμάχη σχετικά με τις μεταφράσεις στη δημοτική, τα Ευαγγελικά του 1901, έχει η Wikipedia, εδώ.

(*) Οι παραπάνω πληροφορίες προέρχονται από το βιβλίο των Θανάση Γιοχάλα και Τόνιας Καφετζάκη, «Αθήνα- Ιχνηλατώντας την Πόλη με οδηγό την Ιστορία και τη λογοτεχνία», εκδόσεις ΕΣΤΙΑ, 2012

(**) Όλες οι φωτογραφίες από τη σελίδα Η Αθήνα Μέσα στον Χρόνο.