Πώς θα γίνει η Αθήνα Κοπεγχάγη του Νότου

Στα Νέα

Κι όμως, η Αθήνα που σήμερα είναι μια πόλη αφιλόξενη για τους πεζούς και τα ποδήλατα και κατακλύζεται από αυτοκίνητα μπορεί να γίνει… Κοπεγχάγη. Να μετατραπεί δηλαδή σε μια πόλη φιλική προς τους ανθρώπους με δίκτυα ποδηλατοδρόμων και πεζοδρόμων. 

Ισως για κάποιους το παραπάνω να ακούγεται ουτοπικό ή σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Αλλά δεν είναι. Το υποστηρίζει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο δανός αρχιτέκτονας Γιαν Γκελ – συνιδρυτής του παγκοσμίως γνωστού αρχιτεκτονικού γραφείου Jan Gehl Architects – Urban Quality Consultants της Κοπεγχάγης – που ειδικεύεται στον αστικό σχεδιασμό, δίνοντας όμως πάντα προτεραιότητα στον άνθρωπο.

Από τη δεκαετία του ‘60 που άρχισε να εργάζεται ως αρχιτέκτοντας αφιέρωσε την καριέρα του στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις πόλεις. Και επανακαθόρισε τον αστικό σχεδιασμό έτσι ώστε να έχει επίκεντρο τον άνθρωπο· τους πεζούς και τους ποδηλάτες.

O διάσημος αρχιτέκτονας Γιαν Γκελ εντυπωσίασε πρόσφατα το ελληνικό κοινό σε μια διάλεξη που έδωσε στο Μουσείο Μπενάκη ως καλεσμένος της πρεσβείας της Δανίας. Μίλησε για το βιβλίο του «Cities for People» – «Πόλεις για τους ανθρώπους» δηλαδή – και εξήγησε πώς οι σημερινές μεγαλουπόλεις μπορούν να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης για τους κατοίκους τους.

Ο 76χρονος αρχιτέκτονας – καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτονικής της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Δανίας, απαντώντας στο ερώτημα των «ΝΕΩΝ» αν η Αθήνα μπορεί να γίνει μια βιώσιμη πόλη με πεζόδρομους και ποδηλατόδρομους σαν την Κοπεγχάγη, είπε ότι είναι αισιόδοξος πως κάτι τέτοιο μπορεί να υλοποιηθεί. Αρκεί να υπάρχει βούληση και από τους πολίτες και από τις Αρχές.

Βελτιώστε όλους τους χώρους για περπάτημα

«Φυσικά και μπορεί η Αθήνα να γίνει μια πόλη πολύ πιο φιλική για τους ανθρώπους», λέει και εξηγεί άμεσα το πώς: «Πρώτα απ’ όλα, οι γενικές υποδομές για περπάτημα, για περίπατο, σε όλα τα σημεία της πόλης θα πρέπει να αναβαθμιστούν. Να βελτιωθούν. Τώρα υπάρχουν χώροι για πεζούς εδώ κι εκεί. Αλλά δεν υπάρχει ένα δίκτυο πεζοδρόμων».

Οσο για τα ποδήλατα, ο δανός αρχιτέκτονας τονίζει: «Δεν είμαι τόσο σίγουρος τι χρειάζεται. Θέλει πράγματι η Αθήνα να εισαγάγει μια ποδηλατική κουλτούρα; Φυσικά και μπορεί να το κάνει εάν είναι κάτι που οι άνθρωποι και οι αρμόδιες Αρχές θέλουν να εφαρμόσουν». Αλλωστε, συμπληρώνει, «υπάρχουν τόσο πολλά παραδείγματα πόλεων στον κόσμο που βελτίωσαν εντυπωσιακά τις συνθήκες έτσι ώστε να κάνουν τους ανθρώπους πιο χαρούμενους. Δεν σχεδιάζουν δηλαδή μόνο και μόνο για να κάνουν τα αυτοκίνητα… χαρούμενα».

Το 2008 ένα από τα πρότζεκτ του αρχιτεκτονικού του γραφείου ήταν να συνδράμει τις προσπάθειες της Νέας Υόρκης με στόχο να βελτιωθούν οι συνθήκες στην πόλη για τους πεζούς και τους ποδηλάτες. Με βάση τη μελέτη που ανέπτυξε το γραφείο του, η Τάιμς Σκουέρ σήμερα ανήκει αποκλειστικά στους πεζούς, ενώ ο δρόμος Μπρόντγουεϊ Μπούλεβαρντ έγινε ποδηλατόδρομος. «Αν μπορέσεις να το καταφέρεις εκεί, μπορείς να το καταφέρεις παντού. Αθήνα. Αθήνα. Αθήνα», είπε στη διάλεξή του στο Μουσείο Μπενάκη ο Γιαν Γκελ, παραφράζοντας τον Φρανκ Σινάτρα και θέλοντας να δείξει ότι κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει παντού.

Το επανέλαβε και στη συνέντευξή του. «Σίγουρα η Αθήνα μπορεί να προσφέρει καλύτερες συνθήκες για τους πεζούς, τα ποδήλατα και τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Ενα σύστημα ποδηλατοδρόμων θα μπορούσε να αποτελέσει μια επιλογή τέτοιων βελτιώσεων. Ειδικότερα, θα μπορούσε να προσφέρεται ένα σύστημα ενοικίασης ποδηλάτων πόλης για τους τουρίστες». Ενα τέτοιο σύστημα εφαρμόζεται στην Κοπεγχάγη από το 1995. Παράδειγμα που ακολούθησαν κι άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στην Αθήνα τέτοιο σύστημα δεν υπάρχει…

ΠΟΛΕΙΣ – ΜΟΝΤΕΛΑ.

Βασική φιλοσοφία του δανού αρχιτέκτονα Γιαν Γκελ είναι οι πόλεις να επιστρέψουν στην ανθρώπινη κλίμακα, στα ανθρώπινα μέτρα. Αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν τα αρχιτεκτονικά πρότζεκτ που αναλαμβάνει το γραφείο του σε πολλές πόλεις ανά τον κόσμο. Μια πόλη για τους ανθρώπους θα πρέπει να έχει ισορροπία στους δρόμους. Να προσφέρει καλές συνθήκες για όλους, σημειώνει.

«Κι αυτό συνεπάγεται ότι τα αυτοκίνητα θα έχουν λιγότερο χώρο και οι άνθρωποι περισσότερο», λέει. Οπως έχει τονίσει σε ένα ντοκιμαντέρ το 2001, «ο άνθρωπος σήμερα μπορεί να ταξιδεύει με διαστημόπλοια, τζετ, γρήγορα αυτοκίνητα, είναι όμως βασικά ένα ον που περπατάει. Το σώμα μας και όλες μας οι αισθήσεις είναι σχεδιασμένα γι’ αυτόν τον σκοπό (…). Κατά τη γνώμη μου, η «κλίμακα του ανθρώπου» είναι η πιο σημαντική απ’ όλες.

Οταν ακουμπάς την πόλη, τα κτίρια, αυτό είναι που μετράει για την ποιότητα». Για εκείνον, αρχιτεκτονική – όπως έχει πει – δεν είναι απλώς το καλούπι των κτιρίων, η φόρμα. Είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ της φόρμας και της ζωής.

Τέτοιες πόλεις-παραδείγματα που έχουν δώσει βάρος στον άνθρωπο «είναι η Κοπεγχάγη, η Μελβούρνη, η Νέα Υόρκη», θα πει. Οσο για τις πόλεις-κακά παραδείγματα, ο κ. Γκελ αναφέρει πως όλες οι μεγαλουπόλεις των πρώην σοσιαλιστικών χωρών έχουν πρόβλημα λόγω της υπερβολικής τους αγάπης για τα αυτοκίνητα. Ομως «πόλεις σαν τη Μόσχα έχουν αποφασίσει να αλλάξουν αυτή την κατάσταση στα προσεχή χρόνια. Το αρχιτεκτονικό μας γραφείο (Gehl Architects) θα είναι σύμβουλος σ’ αυτό το πρότζεκτ, όπως ήταν στη Νέα Υόρκη».

Η πράσινη στροφή των μητροπόλεων

Στο Βήμα

Η «μητέρα» όλων των μητροπόλεων, η Νέα Υόρκη, δικαιολογεί για μια ακόμη φορά τον τίτλο της: υιοθετεί σταδιακά πράσινες λύσεις που θα τη φέρουν στην πρωτοπορία της μετά ΙΧ εποχής. Η πραγματική επανάσταση που σχεδιάζεται στην κυκλοφορία των οχημάτων θα οδηγήσει στην περιθωριοποίηση των ιδιωτικών αυτοκινήτων.


Η πράσινη στροφή του Μεγάλου Μήλου είναι έργο του δημάρχου Μάικλ Μπλούμπεργκ, Ρεπουμπλικανού που υπηρετεί την τρίτη θητεία του στη δημαρχία της Νέας Υόρκης. Ο δισεκατομμυριούχος αυτός, ιδρυτής του ομώνυμου πρακτορείου οικονομικών ειδήσεων, φιλοδοξεί να περάσει στην Ιστορία ως ηγέτης του αγώνα κατά της ρύπανσης.

«Οταν πεζοδρόμησα την Τάιμς Σκουέαρ, οι καταστηματάρχες ήταν αντίθετοι» λέει ο κ. Μπλούμπεργκ. «Σήμερα βλέποντας την επιτυχία που είχε το πείραμα, το οποίο αύξησε τον τουρισμό και τον τζίρο στην περιοχή, οι καταστηματάρχες άλλων περιοχών με ρωτούν:“Γιατί δεν κάνεις το ίδιο και σε μας;”».

Οι πεζόδρομοι αποτελούν έναν από τους πυλώνες της πράσινης επανάστασης που θα αλλάξει τον τρόπο ζωής στο Μανχάταν. Μετά την επιτυχία της Τάιμς Σκουέαρ, ιδού οι επόμενες υποψήφιες για πεζοδρόμηση: στην περιοχή της Γουόλ Στριτ, εξετάζεται η περίπτωση να απαγορευτεί η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στη Φάλτον Στριτ και στη Νασάου Στριτ. Μπορεί επίσης να πεζοδρομηθούν η Finn Square στην περιοχή της Τραϊμπέκα (όπου υπάρχουν πολλές γκαλερί τέχνης) και η Αstor Ρlace κοντά στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Το αυτό εξετάζεται και για ένα τμήμα της Μπρόντγουεϊ στην περιοχή του Columbus Circle, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση στους πολιτιστικούς θεσμούς του Lincoln Center, μεταξύ των οποίων η Μητροπολιτική Οπερα.

Εν τω μεταξύ έχει ήδη εφαρμοστεί το- πολύ γνωστό μας στην Αθήνα- μέτρο των πολλαπλών μισθώσεων στα ταξί. Οι πρώτες άδειες αφορούν τις πιάτσες με τη μεγαλύτερη κίνηση, όπως των σιδηροδρομικών σταθμών Grand Central και Ρenn Station και του σταθμού υπεραστικών λεωφορείων Ρort Αuthority. Στις πιάτσες αυτές οι ταξιτζήδες έχουν το δικαίωμα να παίρνουν επιβάτες με διαφορετικό προορισμό. Με αυτό τον τρόπο μειώνεται τόσο το κόστος για τους επιβάτες – εδώ υπάρχει διαφορά από τα αθηναϊκά ήθη- όσο και ο αριθμός των απαιτούμενων ταξί.


Το Παρίσι έχει δημιουργήσει σχολή με τα velib: ο κ. Μπλούμπεργκ προτίθεται να προσφέρει 10.000 ποδήλατα προς ενοικίαση σε καθορισμένα σημεία. Παράλληλα πρέπει να εγγυηθεί την ασφάλεια του ποδηλάτη στους νεοϋορκέζικους δρόμους. Μετά τους πρώτους ποδηλατοδρόμους που εγκαινιάστηκαν στην Μπρόντγουεϊ, στην Οttava και στην 9η Λεωφόρο μεταξύ του 14ου και του 23ου Δρόμου, θα ακολουθήσουν και άλλοι στην 1η και στη 2η Λεωφόρο ως το τέλος του έτους. Στο μέλλον θα εγκαινιαστούν ειδικές λωρίδες για ποδηλάτες και στους δρόμους με κατεύθυνση ανατολικάδυτικά, που οδηγούν από τον Ηudson River στον Εast River.

Παίρνοντας ως πρότυπο το Σαν Φρανσίσκο, εξετάζεται η επιστροφή του τραμ στη Νέα Υόρκη. Τα αρχικά σχέδια προβλέπουν μια γραμμή στον 42ο Δρόμο η οποία μπορεί να επεκταθεί ώσπου να γίνει μια κυκλική γραμμή μήκους 61 χλμ. που θα καλύπτει ολόκληρο το Μανχάταν.

Το παμπάλαιο δίκτυο του μετρό της Νέας Υόρκης επιτέλους αρχίζει να επεκτείνεται. Ηδη έχουν ξεκινήσει οι εργασίες για μια νέα γραμμή που θα έχει κατεύθυνση Βορρά- Νότου κατά μήκος της 2ης Λεωφόρου.

Αλλά και τα ποτάμια μετατρέπονται σε μια εναλλακτική λύση για την αποσυμφόρηση των δρόμων. Θα επεκταθεί η υπηρεσία των φέρι στον Εast River που εξυπηρετεί τους επιβάτες οι οποίοι κινούνται μεταξύ Μανχάταν, Μπρούκλιν, Λονγκ Αϊλαντ και Κόνι Αϊλαντ προκειμένου να αυξηθεί η χωρητικότητα κατά 1.700 επιβάτες την ημέρα. Νέες αποβάθρες θα κατασκευαστούν στο Γουίλιαμσμπεργκ, στο Γκρινπόιντ και στο Λονγκ Αϊλαντ Σίτι.

Ενας δρόμος αποκλειστικά για λεωφορεία; Την αρχή θα κάνει ο 34ος και θα ακολουθήσει ο 42ος οι οποίοι θα μετατραπούν σε οδούς ταχείας κυκλοφορίας με μοναδικούς χρήστες τα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Ο κ. Μπλούμπεργκ δεν διστάζει να αντιγράψει το Λονδίνο, επιβάλλοντας φόρο κατά της ρύπανσης. Είχε δοκιμάσει να τον υιοθετήσει πρώτη φορά το 2008 αλλά το μέτρο μπλοκαρίστηκε στο δημοτικό συμβούλιο. Σήμερα τον επαναφέρει. Επειδή το ταμείο του δήμου είναι άδειο, ο δήμαρχος είναι πεπεισμένος ότι θα καταφέρει να κόβει «εισιτήριο εισόδου» σε όλα τα ιδιωτικά αυτοκίνητα που επιθυμούν να κυκλοφορήσουν στο Μανχάταν. Το μέτρο αυτό συνέβαλε στη μείωση των ΙΧ στο κέντρο του Λονδίνου.

Τέλος, ο κ. Μπλούμπεργκ σκέπτεται να μειώσει το ανώτατο όριο ταχύτητας εντός της πόλης από τα 30 μίλια (48 χλμ.) στα 20 (32 χλμ.). Με 10 μίλια λιγότερα, η συχνότητα των μοιραίων ατυχημάτων θα μειωθεί από το 45% στο 5%.