Πώς βγήκαν τα ονόματα στις κεντρικότερες πλατείες της Αθήνας

Πλατείες των δακρύων, της οργής, της ελπίδας, των κερδισμένων μαχών, των παλινορθώσεων, είναι μερικοί από τους χαρακτηρισμούς που μπορούν να αποδοθούν στις πλατείες της Αθήνας. Χώροι που φιλοξένησαν από δημόσιες εκτελέσεις έως και μαζικές πολιτικές συγκεντρώσεις, χώροι στους οποίους συμπυκνώνεται κατά διαστήματα ένας ολόκληρος πολιτισμός, παραμένουν μέχρι και σήμερα το κέντρο της ζωής μιας πόλης που εξελίσσεται γύρω τους.

Πώς βγήκαν τα ονόματα στις κεντρικότερες πλατείες της Αθήνας

Οι πλατείες της Αθήνας εμφανίζονται κατά καιρούς με διάφορα ονόματα αφού στην πορεία έχουν φιλοξενήσει διαφορετικά ιστορικά γεγονότα που τις σημαδεύουν. Ποια είναι όμως τα γεγονότα αυτά που επικράτησαν και χάρισαν τελικά το σημερινό όνομά τους στις γνωστότερες πλατείες της πόλης;

Πλατεία Ομόνοιας

Η πλατεία που έχει απασχολήσει ιδιαιτέρως τους κατοίκους της πόλης με τις αναπλάσεις της παλαιοτέρα ονομαζόταν πλατεία Όθωνος, προς τιμήν του βασιλέως. Η σημερινή της ονομασία δόθηκε το 1863 όταν σ’ αυτήν συμφιλιώθηκαν οι δύο αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις, των Ορεινών και των Πεδινών, που είχαν δημιουργηθεί μετά την έξωση του βασιλιά. Η συμφιλίωση τους κρίθηκε ιδιαιτέρως σημαντική αφού είχε προηγηθεί μεγάλη αιματηρή σύγκρουση μεταξύ τους με 120 νεκρούς και 300 τραυματίες.

Πλατεία Συντάγματος

Η πλατεία που έχει φιλοξενήσει τόσους τουρίστες όσους και διαδηλωτές, διαμαρτυρίες ακόμα και αυτοκτονίες ανάμεσα στους τουρίστες ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του πρώτου καταστατικού χάρτη της χώρας, του Συντάγματος του 1844. Στο σύνταγμα που ψηφίστηκε από την Εθνοσυνέλευση του 1844, μετά την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, δόθηκε για πρώτη φορά το δικαίωμα ψήφου στους Έλληνες.

Πλατεία Κλαυθμώνος

Στην καθομιλουμένη θα μπορούσε να ονομαστεί και πλατεία των δακρύων, μιας και το όνομα της το οφείλει στους «Παυσανίες» που συγκεντρωνόντουσαν εκεί και θρηνούσαν με κλάματα κι οδυρμούς προκαλούσαν να επαναπροσληφθούν. Πριν το 1909, στην πλατεία βρισκόταν το υπουργείο εσωτερικών το οποίο απέλυε τους μη μόνιμους τότε δημοσίους υπαλλήλους, ονομαζόμενους «Παυσανίες». Δεδομένου ότι τέτοιες απολύσεις συνέβαιναν τακτικά σε κάθε αλλαγή κυβερνήσεως, οι σκηνές που συγκεντρωμένο απολυμένο πλήθος παρακαλούσε για την επαναπρόσληψή τους με «κλαυθμούς» ήταν συχνές. Αν και ο ανάδοχος της ονομασίας ήταν ο συγγραφέας και κατόπιν ακαδημαϊκός Δ. Καμπούρογλου, που πρώτος ονόμασε την πλατεία «Κλαυθμώνος» σε ένα χρονογράφημα του στην «Εστία» το 1878, η επίσημη ονομασία της πλατείας πέρασε πολλές περιπέτειες. Στο αρχικό σχέδιο της πόλεως των Αθηνών, λεγόταν «Πλατεία Αισχύλου». Κατόπιν ονομάστηκε «Πλατεία Νομισματοκοπείου» γιατί εκεί ήταν το κτίριο του Νομισματοκοπείου. Στη συνέχεια η πλατεία ονομάστηκε «25ης Μαρτίου», όνομα που διατήρησε για πολλά χρόνια. Έπειτα μετονομάστηκε σε «Πλατεία Δημοκρατίας» μέχρι και επισήμως πλέον να αποκτήσει το όνομα με το οποίο ήταν πάντοτε γνωστή, «Πλατεία Κλαυθμώνος». Σήμερα ονομάζεται Πλατεία Εθνικής Συμφιλιώσεως, από τα αποκαλυπτήρια του ομώνυμου μνημείου που την κοσμεί τον Ιούνιο του 1989.

Πλατεία Αμερικής

Η σημερινή Πλατεία Αμερικής, ανάμεσα στις οδούς Πατησίων, Μηθύμνης, Λευκωσίας και Σπάρτης παλαιότερα ήταν γνωστή με το όνομα πλατεία «Αγάμων». Ο λόγος επειδή φιλοξενούσε στο τέρμα του ιπποτροχιόδρομου που υπήρχε εκεί, ένα καφενεδάκι γνωστό στέκι ώριμων Αθηναίων που δεν έστεργαν τα δεσμά του γάμου. Ακόμα πιο παλιά λεγόταν πλατεία Ανθεστηρίων, μιας και η περιοχή ήταν εξοχική με πολλούς ανθώνες. Κατά την διάρκεια της Πρωτομαγιάς πολλοί Αθηναίοι συγκεντρωνόντουσαν στην εξοχική περιοχή για να προϋπαντήσουν τον Μάιο φτιάχνοντας τα γνωστά μαγιάτικα στεφάνια. Το σημερινό της όνομα, Αμερικής, δόθηκε το 1927 επί δημαρχίας Σπύρου Πάτση προς τιμήν των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής για τον φιλελληνισμό που επιδείκνυαν.

Πλατεία Ανεξαρτησίας ή αλλιώς πλατεία Βάθη

Η «Πλατεία Ανεξαρτησίας», μεταξύ των οδών Χαλκοκονδύλη, Αριστοτέλους και Καματερού γνωστή και ως πλατεία Βάθης πήρε το ομώνυμο όνομά της συνοικίας από τα λιμνάζοντα άλλοτε ύδατα του χείμαρρου Κυκλοβόρου, που έρεε στη σημερινή οδό Μάρνης. Ο χείμαρρος κάποια στιγμή μετασχηματίστηκε σε λεωφόρο Μάρνη, δημιουργώντας έτσι στη μεγάλη συμβολή των οδών την ομώνυμη τριγωνική πλατεία. Η πλατεία ήταν παλαιότερα γνωστή και την τεράστια λεύκα που τη σκίαζε η οποία αποκόπηκε το 1926. Η ονομασία Ανεξαρτησίας αποδόθηκε στην πλατεία μετά την επανάσταση του 1821 για να τιμηθεί η απελευθέρωση και η ανεξαρτησία της Ελλάδας.

Πλατεία Βικτωρίας

Η εκδοχές για την ονομασία της συγκεκριμένης πλατείας διίστανται. Παλαιότερα γνωστή ως πλατεία «Κυριάκου», από το Δήμαρχο Αθηναίων Παναγή Κυριάκο, που έμενε στην περιοχή, υποστηρίζεται πως πήρε το όνομά της από την κόρη του, Βικτωρία. Η επίσημη εκδοχή όμως υποστηρίζει πως το όνομά της πλατείας δόθηκε προς τιμήν της βασίλισσας της Αγγλίας, Βικτωρίας επί της βασιλείας της οποίας έγινε η ένωση των βρετανικών μέχρι τότε Επτανήσων με την Ελλάδα. Ως σύμβολο ακμής και ισχύος της βρετανικής αυτοκρατορίας άλλωστε, η βασίλισσα Βικτωρία χαρακτήρισε και μια ολόκληρη εποχή , την βικτωριανή.

Πλατεία Κολωνακίου

Η επίσημη ονομασία της «αριστοκρατικής» πλατείας Κολωνακίου είναι πλατεία Φιλικής Εταιρείας. Η γνωστή όμως ονομασία προέρχεται από κάποιο παλαιό στύλο, κολωνάκι, που υπήρχε εκεί και που θεωρείτο «αποτρεπτικό» νόσων και θεομηνιών. Ο στύλος αυτός έδωσε το όνομά του και σε ολόκληρη τη σημερινή συνοικία. Αξίζει να σημειωθεί πως η μετέπειτα υπερτιμημένη περιοχή του Κολωνακίου, λεγόταν παλαιότερα «Κατσικάδα», γιατί στις πλαγιές του Λυκαβηττού γαλατάδες έβοσκαν τις κατσίκες τους.

Πλατεία Κάνιγγος

Η πλατεία πήρε το όνομά της προς τιμή του Βρετανού φιλέλληνα πολιτικού, Τζωρτζ Κάννινγκ, του οποίου ο μαρμάρινος ανδριάντας, έργο του βρετανού γλύπτη Τσάντρεϋ, κοσμεί την ομώνυμη πλατεία. Ο Κάννινγκ, που είχε διακριθεί ως υπουργός εξωτερικών, ήταν από τους πρωτεργάτες του Πρωτοκόλλου των Μεγάλων Δυνάμεων «Περί Ανεξαρτησίας της Ελλάδος», που υπογράφηκε στο Λονδίνο το 1827. Αν και τόσο η ενέργεια του όσο και το ίδιο το πρωτόκολλο, κρίθηκε βαρύνουσας σημασίας, αφού για πρώτη φορά οι μεγάλες δυνάμεις δεν τάσσονταν υπέρ της οθωμανικής αυτοκρατορίας, ο ίδιος ο Κάννινγκ δεν ολοκλήρωσε το έργο του γιατί απεβίωσε τρεις μήνες μετά την υπογραφή

Πλατεία Κολιάτσου

Το όνομα της δόθηκε προς τιμή του Στυλιανού Κολιάτσου, στρατιωτικού και πολιτικού που έδρασε τον 19ο αιώνα. Η οικογένεια Κολιάτσου είχε κτήματα στην περιοχή που είναι σήμερα η πλατεία και η ομώνυμη συνοικία. Ο Στυλιανός Κολιάτσος, επί Όθωνος ήταν αξιωματικός της χωροφυλακής, ενώ κατά την Β’ Εθνοσυνέλευση εκλέχτηκε πληρεξούσιος και έκτοτε πολλές φορές βουλευτής. Έπαιξε επίσης σημαντικό ρόλο στις συζητήσεις για το Σύνταγμα της χώρας, ενώ διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων από το 1866 έως το 1878 και πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου.

Πλατεία Μαβίλη

Η γνωστή πλέον πλατεία για το τροχήλατο ταχυφαγείο που φιλοξενεί εδώ και χρόνια στην άκρη της, πήρε το όνομά της προς τιμήν του Ιθακήσιου ποιητή Λορέντζου Μαβίλη. Ο Μαβίλης που κατά την περίοδο που διετέλεσε βουλευτής πρωτοστάτησε στους αγώνες για την καθιέρωση της Δημοτικής Γλώσσας δηλώνοντας πως δεν «δεν υπάρχει χυδαία γλώσσα παρά χυδαίοι άνθρωποι» πήρε μέρος στις πολεμικές περιπέτειες του έθνους στην Κρήτη και στην Ήπειρο. Επίσης συμμετείχε στον Α ’ Βαλκανικό Πόλεμο ως λοχαγός όπου και σκοτώθηκε στη μάχη του Δρίσκου στην Ήπειρο. Πριν την σημερινή ονομασία της, η πλατεία ήταν γνωστή ως «Στέγη Πατρίδος» μιας και σε μικρή απόσταση βρισκόντουσαν οι προσφυγικές πολυκατοικίες του ομώνυμου Οργανισμού.

Πλατεία Μεταξουργείου

Το εργοστάσιο κατασκευής μεταξωτών υφασμάτων που ιδρύθηκε εκεί το 1835 ήταν η αφορμή για την ονομασία της εν λόγω πλατείας. Το εργοστάσιο εγκαταστάθηκε στην ημιτελή οικία του πρίγκιπα Καντακουζηνού, που υπάρχει ακόμα και σήμερα στις οδούς Μ. Αλεξάνδρου, Μυλλέρου και Γιατράκου. Από τη συγκεκριμένη πλατεία άλλωστε ξεκινούσαν και οι αποκριάτικες ατραξιόν της παλιάς πόλης των Αθηνών, όπως το «Γαϊτανάκι».

Πλατεία Μοναστηρακίου

Η πολυπολιτισμική πλατεία στο Μοναστηράκι οφείλει το όνομά της στο «Μέγα Μοναστήριο της Παντανάσσσης» που ιδρύθηκε εκεί τον 10ο αιώνα. Την περίοδο εκείνη στην περιοχή ύφαιναν τους «αμπάδες », φθηνά και χονδρά υφάσματα που έγιναν παράδοση για την περιοχή από τα οποία προέρχεται και η πρότερη ονομασία Αμπατζήδικα. Με την πάροδο του χρόνου τα κτίρια εγκαταλείφθηκαν και ερειπώθηκαν έμεινε μόνον η μικρή εκκλησία ένα μέρος της οποίας σώζεται μέχρι και σήμερα. Η πλατεία στην πορεία της Ιστορίας αποκαλείτο και Πλατεία της Παλιάς Στρατώνας από τους στρατώνες που υπήρχαν τότε στην περιοχή.

Πλατεία Κουκάκι

Η ομώνυμη πλατεία της περιοχής Κουκάκι, στη συμβολή των οδών Βεΐκου Ορλώφ Ματρόζου και Γ. Ολυμπίου, οφείλει το όνομά της από τον πρώτο κάτοικο που εγκαταστάθηκε στην περιοχή, τον Γεώργιο Κουκάκη, ο οποίος είχε ανοίξει και ένα εργοστάσιο σιδερένιων κρεβατιών. Το σπίτι αυτό βρισκόταν στην ανατολική γωνία των οδών Δημητρακοπούλου και Γεωργ. Ολυμπίου και κατεδαφίστηκε στα μέσα του 20ου αιώνα.

Πηγή

Η καρδιά της Αθήνας αλλάζει μορφή

Της Μανίνας Νικολοπούλου, στο Έθνος

Πολεοδομικές, οικιστικές και κοινωνικές παρεμβάσεις μεγάλης εμβέλειας στην καρδιά της Αθήνας με βασικό στόχο την ανάταξη του κέντρου, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και την αναζωογόνηση της επιχειρηματικότητας, περιλαμβάνει το Σχέδιο Ολοκληρωμένης Αστικής Παρέμβασης (ΣΟΑΠ) του υπουργείου Περιβάλλοντος που έχει μπει σε διαδικασία υλοποίησης από τον περασμένο Αύγουστο, όταν ο υπουργός ΠΕΚΑ Γιάννης Μανιάτης έστειλε επιστολή σε όλα τα συναρμόδια υπουργεία ζητώντας να ορίσουν εκπροσώπους ώστε να συντονιστούν και να δρομολογηθούν οι ενέργειες για την πραγματοποίηση του έργου.

1

Η ανταπόκριση υπήρξε άμεση από όλους και αναμένεται μέσα στον Οκτώβριο να παρουσιαστεί στους συναρμόδιους η πρώτη φάση της μελέτης. Θα ακολουθήσει η δημόσια διαβούλευση, όσο γίνεται πιο ευρεία, με τους πολίτες, τους κοινωνικούς και επαγγελματικούς φορείς της πόλης, τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις.

Ο Δήμος Αθηναίων συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία, ενώ ενδιαφέρον για την υλοποίηση ΣΟΑΠ έχει εκδηλώσει και ο Δήμος Θεσσαλονίκης. Το ΥΠΕΚΑ πιστεύει πως το πρώτο τρίμηνο του 2014 θα υπάρχει διαμορφωμένη τελική πρόταση ώστε ο σχεδιασμός να ολοκληρωθεί μέσα σε έναν-ενάμιση χρόνο.

Αντικείμενο της παρέμβασης αποτελούν τέσσερις περιοχές της Αθήνας που συγκροτούν τον πυρήνα της πόλης, δηλαδή: Εμπορικό Τρίγωνο-Ψυρρή, Πλατεία Βάθη-Μεταξουργείο-Κεραμεικός, Μουσείο-Πανεπιστημίου, Πλατεία Βικτωρίας-Πλατεία Αττικής-Αγιος Παύλος. Εδώ πρέπει να σημειωθεί πως ο σχεδιασμός αγκαλιάζει και έργα ανάλογου τύπου, όπως είναι η ανάπλαση της Πανεπιστημίου.

2

 

Οι προγραμματιζόμενες δράσεις θα κινηθούν γύρω από τρεις βασικούς πόλους: Πολεοδομική και αρχιτεκτονική αναβάθμιση, βιώσιμη κινητικότητα (με τη χρήση μη ρυπογόνων ΜΜΜ, την κίνηση πεζή, το ποδήλατο), εξοικονόμηση ενέργειας.

Σε πρώτο πλάνο βρίσκεται η ενίσχυση της προστασίας των διατηρητέων κτιρίων με μια νέα προσέγγιση «που δεν θα καθιστά τους ιδιοκτήτες εχθρούς του ακινήτου τους», καθώς και η αναγέννηση του κτιριακού αποθέματος. «Το μέλλον των πόλεων, το πολεοδομικό και της οικοδομής, δεν μπορεί παρά να είναι η αναβάθμιση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, ιδίως των κέντρων. Εχουμε 8 εκατομμύρια κτίρια σε όλη την Ελλάδα – το ερώτημα είναι πώς τα χρησιμοποιούμε. Σίγουρα, άλλα ντουβάρια δεν μπορούμε να κτίσουμε…», δήλωσε χαρακτηριστικά στο «Εθνος» ο Γιάννης Μανιάτης.

Στις προτάσεις των μελετητών περιλαμβάνεται η προώθηση μιας πολιτικής αστικών αναδασμών προκειμένου να δημιουργηθούν νέα ακίνητα από τα παλαιά, εγκαταλειμμένα και μη. «Χρειάζεται μια δραστική πολιτική για την αντιμετώπιση της κατάστασης, εν μέρει συνδυαζόμενη με την επανάκαμψη κατοίκων και επαγγελματιών στο κέντρο και εν μέρει με τη δυνατότητα νέων επενδύσεων», τονίζεται στη μελέτη.

Το ΥΠΕΚΑ επιδιώκει τη διαμόρφωση κινήτρων ώστε να συντηρηθούν και να αναβαθμιστούν όσο το δυνατόν περισσότερα διατηρητέα ακίνητα. Τα κίνητρα μπορεί να είναι πολεοδομικά και οικονομικά στην κατεύθυνση της ενεργειακής αναβάθμισης, ενώ δεν αποκλείεται να διευρυνθεί ο ορισμός των διατηρητέων και να συμπεριληφθούν ακίνητα αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος, όπως π.χ. του Μεσοπολέμου.

Τη μελέτη για την διαμόρφωση του ΣΟΑΠ έχει αναλάβει από την άνοιξη το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στη βάση σύμβασης με ΥΠΕΚΑ και Δήμο Αθηναίων. Τον συντονισμό έχει ο Οργανισμός Αθήνας εκ μέρους του υπουργείου Περιβάλλοντος.

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ
Πόροι από το Jessica

Η βασική χρηματοδότηση του ΣΟΑΠ προβλέπεται να διασφαλιστεί από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα αστικών αναπλάσεων Jessica, μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που αναπτύχθηκε από κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Αναπτυξιακή Τράπεζα του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Στο πλαίσιο αυτό αναμένεται να συγκροτηθεί στον Δήμο Αθηναίων Ταμείο Αστικής Ανάπτυξης (ΤΑΑ) στη βάση μελέτης που ολοκληρώνει το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Στόχευση
Το πρόγραμμα Jessica επενδύει κυρίως σε αστικές υποδομές (μεταφορών, ύδρευσης, λυμάτων, ενέργειας), σε χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς ή πολιτιστικού ενδιαφέροντος για τουριστικές ή άλλες βιώσιμες χρήσεις, σε αποκαταστάσεις υποβαθμισμένων βιομηχανικών περιοχών, στη δημιουργία νέων εμπορικών χρήσεων, σε πανεπιστημιακές και άλλες ειδικευμένες εγκαταστάσεις και σε βελτιώσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα.

Τα παράπονα και οι προτάσεις των πολιτών

Η έλλειψη δημόσιων χώρων, τα κενά και γερασμένα κτίρια που έχουν μετατραπεί σε εστίες βρώμας και παραβατικότητας, η μεγάλη συσσώρευση παράνομων μεταναστών, η μείωση των θέσεων εργασίας, οι αυξανόμενες κοινωνικές εντάσεις, η ελλιπής καθαριότητα είναι τα βασικά παράπονα που εκφράζουν οι πολίτες και οι φορείς της Αθήνας, όπως αυτά προέκυψαν από συνεντεύξεις που διενήργησαν οι μελετητές και από επιτόπου αυτοψίες.

Οι Αθηναίοι διαμαρτύρονται επίσης για τον υπερβολικό όγκο κτιρίων, το μεγάλο έλλειμμα χώρων πρασίνου, τον χαμηλής ποιότητας σχεδιασμό σε μεγάλο μέρος του δημόσιου χώρου, τη μη υλοποίηση ή αποσπασματική και χωρίς συνέχεια υλοποίηση πολλών παρεμβάσεων αναβάθμισης, την ηχορύπανση, την εκτεταμένη χρήση των πεζοδρομίων από επιχειρήσεις εστίασης και άλλες δραστηριότητες, το παράνομο παρκάρισμα ακόμα και σε πεζόδρομους ή σε στάσεις λεωφορείων, την αδυναμία πρόσβασης στο κέντρο των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

Μεταξύ των προτάσεων που καταθέτουν, σημειώνουμε την επανάχρηση εγκαταλειμμένων κτιρίων και κτιρίων υπό κατάληψη, επιλεκτικές κατεδαφίσεις για την αντιμετώπιση της πυκνής δόμησης και τη δημιουργία χώρων πρασίνου, κεντρικό στρατηγικό σχεδιασμό για τις χρήσεις στο κέντρο, όχι απομάκρυνση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων με τυχαίο τρόπο, ανακοπή της απομάκρυνσης και επιστροφή στο κέντρο δημόσιων φορέων κύρους, δράσεις ώστε να λειτουργήσει η Αθήνα ως προορισμός για το Σαββατοκύριακο και να προσελκύσει τουρισμό για ψώνια.